Στην εναρκτήρια ομιλία της, η φιλόλογος κ. Νικολέτα Μήτρακα περιέγραψε την ιστορία και το χρονικό της αρπαγής των Γλυπτών από τον Λόρδο Έλγιν.

Αμέσως μετά ο κ. Φυλακτός Ευάγγελος, αφού καυτηρίασε την βίαιη αρπαγή των Γλυπτών από τον Έλγιν αλλά και την αδιάλλακτη στάση του Βρετανικού Μουσείου σχετικά με το ζήτημα της επιστροφής τους, αναφέρθηκε με τρόπο γλαφυρό στις αντιδράσεις που έχουν προκληθεί σε διεθνές επίπεδο αλλά και στο πάγιο αίτημα σπουδαίων προσωπικοτήτων σε ολόκληρο τον κόσμο, και ειδικότερα στην Μεγάλη Βρετανία, για τον επαναπατρισμό των Γλυπτών.

Στη συνέχεια ο δικηγόρος κ. Απόστολος Καλαφάτης έκανε μία σύντομη αναφορά στην πολυδαίδαλη νομική πτυχή του ζητήματος και το δίλημμα που αντιμετωπίζει το Ελληνικό κράτος σχετικά με την διεκδίκηση ή μη των Γλυπτών μέσω της δικαστικής οδού.

Μαθητές του σχολείου εν είδει εικονικής δίκης παρουσίασαν τα επιχειρήματα που επικαλούνται τα εμπλεκόμενα μέρη• από τη μία των υποστηρικτών της επιστροφής κι επανένωσης των Γλυπτών στον φυσικό τους χώρο και από την άλλη όσων υποστηρίζουν την παραμονή των Γλυπτών στο Βρετανικό Μουσείο.

Στο τέλος της εκδήλωσης ο πρόεδρος της ΕΕΕΓΑ κ. Φυλακτός, σε κλίμα συγκίνησης, απήγγειλε το ποίημα του ‘Η Καρυάτιδα μίλησε’ προκαλώντας το θερμό χειροκρότημα των παρευρισκομένων.

Εκτός των δεκάδων μαθητών και καθηγητών του σχολείου, την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους οι ιδρυτές του Παπαχαραλάμπειου Εκπαιδευτηρίου κ. Θεόδωρος Παπαχαραλάμπους με την σύζυγο του κ. Καίτη Παπαχαραλάμπους, ο διευθυντής του σχολείου κ. Σπύρος Παπαχαραλάμπους, ο στρατηγός κύριος Τόρβας Δημήτριος και ο συνθέτης και γνωστός τραγουδιστής κ. Γιώργος Σαλαμπάσης.

The post Εκδήλωση της ΕΕΕΓΑ στο Παπαχαραλάμπειο Εκπαιδευτήριο appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.

Την εκδήλωση διοργάνωσαν:

• Σύλλογος Μεσσηνίων Μακεδονίας – Θράκης ”Ο Καπετάν Άγρας”
• Μεσσηνιακή Αμφικτυονία
• Ευρωπαικός Ελλειπτικός Κύκλος

Την εκδήλωση παρουσίασε ο κ. Παναγιώτης Μπαζίγος και  χαιρέτησε η κ. Ελένη Ζυμή,  επικ. καθηγήτρια Κλασσικής Αρχαιολογίας.

Αναγνώσθηκε το ποίημα της Ελένης Χ. ”Η Έκτη Καρυάτιδα”, από την κ. Βάσια Φλώρου.

The post Ομιλία στην Καλαμάτα appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.

Συμπληρώθηκαν εφέτος δύο αιώνες από το 1816, χρονιά που ο Έλγιν πούλησε τα Γλυπτά της Ακρόπολης των Αθηνών έναντι 35.000 λιρών στην Βρετανική Κυβέρνηση και το Βρετανικό Μουσείο. Η απόκτηση των Γλυπτών από τον Έλγιν πραγματοποιήθηκε με μία άξεστη και  ιερόσυλη επιχείρηση ακρωτηριασμού, αρπαγής και ταπείνωσης των ναών του Παρθενώνα και του Ερεχθείου, που κράτησε από το 1801 έως το 1811, εμπνέοντας στον Λόρδο Μπάιρον τον Απρίλιο του 1811 το ποίημα «Η κατάρα της Αθηνάς» (The Curse of Minerva). Η αρπαγή  ήταν προϊόν μιας ανήθικης συναλλαγής μεταξύ του Kaimmecam πασά, που ασκούσε καθήκοντα Μέγα Βεζίρη στην Κωνσταντινούπολη και του Λόρδου Έλγιν ως Βρετανού Πρεσβευτή της περιόδου της Οθωμανικής κατοχής, κατά την οποία η λεηλασία των πολιτιστικών αγαθών του Ελληνικού Έθνους ήταν το χόμπι των διπλωματών των μεγάλων δυνάμεων με το αζημίωτο των οργάνων του Οθωμανού κατακτητή.

Η προστασία των μνημείων της Ακρόπολης των Αθηνών και το αίτημα της επιστροφής των κλεμμένων γλυπτών είναι ένας διαρκής αγώνας για την Ελλάδα. Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του ’21 οι Έλληνες πολιορκητές της Ακρόπολης έλαβαν την εκπληκτική απόφαση να στείλουν στους Οθωμανούς κατακτητές μολύβι για σφαίρες, προκειμένου να πάψουν να κακοποιούν τους σπονδύλους του Παρθενώνα, για να αφαιρέσουν τους μολύβδινους συνδέσμους από το εσωτερικό τους, ενώ ο Μακρυγιάννης γράφει στα απομνημονεύματά του ότι κατά την Επανάσταση πολεμήσαμε για τα αρχαία αγάλματα.

Η πρώτη επίσημη υποβολή του αιτήματος για την παράνομη απόκτηση των γλυπτών του Παρθενώνα και την επιστροφή τους έγινε αμέσως μετά την σύσταση του νεοελληνικού κράτους, το 1842, από τον γραμματέα της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας Αλέξανδρο Ραγκαβή. Ακολούθησε η ανακίνηση του ζητήματος το 1924, κατά τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από το θάνατο του Λόρδου Μπάιρον, ενώ το 1961, η Ακαδημία Αθηνών και ο Δήμος Αθηναίων αιτήθηκαν από την Αγγλία τον επαναπατρισμό των Γλυπτών.

Όμως, τον διαρκή αυτό αγώνα απογείωσε η Μελίνα Μερκούρη, η οποία, στο πλαίσιο της πολιτιστικής της επανάστασης, ξεκίνησε μια οργανωμένη εκστρατεία διεθνοποίησης του ζητήματος της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα, θίγοντας αρχικά το θέμα επίσημα στη Διεθνή Διάσκεψη Υπουργών Πολιτισμού της UNESCO τον Ιούλιο του 1982 στο Μεξικό, κατά την οποία υπερψηφίστηκε με 56 ψήφους υπέρ, 12 κατά και 24 αποχές. Το 1983 η Μελίνα έθεσε το ζήτημα ενώπιον των υπουργών Πολιτισμού της τότε ΕΟΚ, ενώ τον Οκτώβριο του 1984, η Ελλάδα υπέβαλε επίσημο αίτημα στην Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου για την επιστροφή τους, αλλά απορρίφθηκε στυγνά. Το 1984 η Μελίνα πέτυχε την εγγραφή του ζητήματος για τον επαναπατρισμό των γλυπτών της Ακρόπολης στην ημερήσια διάταξη της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO για την Επιστροφή των Πολιτιστικών Αγαθών στις Χώρες Προέλευσής τους ή την Απόδοσή τους σε Περίπτωση Παράνομης Κτήσης. Από εκείνη τη χρονιά και έπειτα, το ζήτημα των Γλυπτών του Παρθενώνα εντάσσεται στην επίσημη ατζέντα των θεμάτων της UNESCO, συζητείται ανά διετία στις συνεδριάσεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής και κάθε φορά υιοθετείται σύσταση από τα κράτη-μέλη προς το Ηνωμένο Βασίλειο για την προώθηση του ζητήματος. Στην πολυθρύλητη ομιλία της στο Oxford Union το 1986, η Μελίνα έλεγε: «Πρέπει να καταλάβετε τι σημαίνουν για μας τα Μάρμαρα του Παρθενώνα. Είναι η υπερηφάνεια μας, είναι οι θυσίες μας. Είναι το ευγενέστερο σύμβολο τελειότητας. Είναι φόρος τιμής στη δημοκρατική φιλοσοφία. Είναι οι φιλοδοξίες μας και το ίδιο τ’ όνομα μας. Είναι η ουσία της ελληνικότητας». Το 1987 η Μελίνα πέτυχε την εγγραφή των μνημείων της Ακρόπολης στον κατάλογο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, ενώ το 1989 προκήρυξε τον διαγωνισμό για το Μουσείο της Ακρόπολής.

Οι καρποί της εκστρατείας της Μελίνας ήταν πλούσιοι. Σε όλο τον κόσμο, στην Ευρώπη και από τον Καναδά έως την Αυστραλία, συνεστήθησαν επιτροπές για την επιστροφή των Γλυπτών, ο αριθμός των οποίων σήμερα ανέρχεται στις 23, με επικεφαλής την Διεθνή Επιτροπή και με χρονικά πρώτη την Αγγλική Επιτροπή, η οποία κινητοποιεί την κοινή γνώμη και σημαίνουσες πνευματικές και πολιτικές προσωπικότητες στην Αγγλία, με σκοπό την πίεση της Κυβέρνησης και του Βρετανικού Μουσείου για την επιστροφή. Στο διεθνές δίκαιο αναπτύχθηκε μια νέα κατηγορία ανθρώπινων δικαιωμάτων, τα πολιτισμικά δικαιώματα, με την έννοια του σεβασμό της πολιτισμικής ταυτότητας, το δικαίωμα του ατόμου να έχει πρόσβαση στην πολιτισμική του κληρονομιά και την πολιτισμική πληροφόρηση, το δικαίωμα να εκφράζει και να διαδηλώνει τις πολιτισμικές του αναφορές μέσα από εκδηλώσεις, συναθροίσεις κ.τ.λ. που βρίσκουν έρεισμα στην ευρεία διασταλτική ερμηνεία των άρθρων 8, 9 και 10 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η τήρηση της οποίας έχει ανατεθεί στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο Στρασβούργο.

Η προστασία αυτή είναι, κατ’ αρχήν, δυνατόν να επιτευχθεί με διμερή συμφωνία μετά από διαπραγματεύσεις μεταξύ Ελλάδος και Ηνωμένου Βασιλείου, η οποία, όμως, δεν ευδοκίμησε, παρά τις ελληνικές συμβιβαστικές προτάσεις. Το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζει πως τα γλυπτά της Ακρόπολης αποκτήθηκαν νόμιμα. Εν τούτοις, ο τρόπος απόκτησής τους από τις Οθωμανικές αρχές κατοχής πολύ λίγο διαφέρει από την αρπαγή έργων τέχνης των ελληνικών μουσείων από τις αρχές του φασιστικού καθεστώτος κατά την Γερμανική κατοχή. Επίσης, το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζει ότι η διακράτηση τους «αφηγείται την ιστορία των πολιτιστικών επιτευγμάτων σε ολόκληρο τον κόσμο και  αποτελούν μέρος της κοινής κληρονομιάς του κόσμου που ξεπερνούν τα πολιτικά όρια των κρατών, η δε παρουσία τους στο Λονδίνο είναι μια σημαντική αναπαράσταση του αρχαίου αθηναϊκού πολιτισμού στο πλαίσιο της παγκόσμιας ιστορίας». Βέβαια, πρέπει να παρατηρηθεί ότι το παγκόσμιο ενδιαφέρον για τα Γλυπτά της Ακρόπολης είναι και πηγή τεράστιων εσόδων για το Βρετανικό Μουσείο.

Η ελληνική πλευρά αντικρούει ότι πρόκειται για τα κορυφαία αριστουργήματα της κλασικής περιόδου της αρχαίας ελληνικής τέχνης, τα οποία αποτελούν μια ιστορική, καλλιτεχνική και πολιτιστική ενότητα με το ναό του Παρθενώνα και το Ερεχθείο, η δε επανένωσή τους είναι ζήτημα αποκατάστασης της πολιτιστικής ηθικής και τάξης, διότι αφαιρέθηκαν παράνομα από τους χώρους προέλευσής τους. Ένας άλλος τρόπος προστασίας των δικαιωμάτων επί των πολιτιστικών αγαθών είναι η διεθνής διαμεσολάβηση. Όμως, το Ηνωμένο Βασίλειο και το Βρετανικό Μουσείο απέρριψαν την πρόταση της Ελλάδας για παραπομπή του ζητήματος στη διαδικασία διαμεσολάβησης της UNESCO.

Τέλος, η  προστασία των πολιτιστικών αγαθών είναι δυνατόν να επιτευχθεί είτε με ιδιωτική προσφυγή, είτε με διακρατική προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο Στρασβούργο. Όμως, η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να μην ασκήσει διακρατική προσφυγή κατά του Ηνωμένου Βασιλείου. Αντ’ αυτού, ασκήθηκε ιδιωτική προσφυγή από το σωματείο Αθηναϊκή Ένωση, μετά την άρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου να δεχτεί την μεσολάβηση της UNESCO, η οποία απορρίφθηκε από το Ε.Δ.Δ.Α.  ως απαράδεκτη λόγω αναρμοδιότητας, επειδή η απόκτηση των γλυπτών προηγήθηκε περισσότερα από 150 χρόνια, πριν το Ηνωμένο Βασίλειο υπογράψει τη σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Παρά ταύτα, το Ηνωμένο Βασίλειο έχει πλέον απομονωθεί ηθικά, αφού η επανένωση των Γλυπτών της Ακρόπολης έχει εξελιχθεί σε διεθνή πολιτιστική εκστρατεία, στην οποία συμμετέχουν πολυάριθμες πολιτικές και πνευματικές προσωπικότητες από όλον το κόσμο, διεθνή πολιτιστικά ιδρύματα και οργανισμοί, οργανώσεις νεολαίας, η UNESCO, τα διεθνή ΜΜΕ, και ξένες κυβερνήσεις, ενώ διοργανώνονται διεθνή συνέδρια για την επανένωση των γλυπτών.

Στην διεθνή αυτή κινητικότητα αποφασιστικό ρόλο διαδραματίζει η εκστρατεία της πρέσβειρας καλής θέλησης της UNESCO κας Μαριάνας Βαρδινογιάννη με τίτλο «Return (the marbles), Restore (Parthenon), Restart (history)». Χάρις στην ευαισθητοποίηση της διεθνούς αυτής εκστρατείας επιστράφηκαν ήδη μέλη των γλυπτών του Παρθενώνα, όπως το πέλμα μορφής της Βόρειας Ζωφόρου από το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης, το άκρο δεξί πόδι και οι παρυφές του ενδύματος της θεάς Άρτεμης από το Μουσείο Salinas του Παλέρμου και η κεφαλή άνδρα από το Μουσείο του Βατικανού. Στον διαρκή αυτό αγώνα της Ελλάδας στρατεύεται και η Ελληνική Επιτροπή για την Επιστροφή των Γλυπτών της Ακρόπολης, με έδρα την Θεσσαλονίκη, που διοργανώνει την σημερινή εκδήλωση με θέμα: «Η επιστροφή των γλυπτών της Ακρόπολης ως διεθνές πολιτιστικό ζήτημα», της οποίας κηρύσσεται  η έναρξη.

The post Εκδήλωση στο ΠΑΜΑΚ: Ομιλία του Επίτιμου Εφέτη Διοικητικής Δικαιοσύνης κου Δημήτρη Κωστόπουλου appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.

Μερικές δεκαετίες πριν από την ελληνική επανάσταση, ο Γερμανός θεωρητικός και ιδρυτής της Αρχαιολογικής επιστήμης ΙΩΑΚΕΙΜ ΒΙΚΕΛΜΑΝ, εξυμνώντας το ήρεμο μεγαλείο και την ευγενική απλότητα των Ελλήνων, διαχώρισε την Αρχαία Ελληνική Τέχνη από την Ρωμαϊκή Τέχνη. Σε ένα έργο του αναφέρει ότι τα ελληνικά έργα είναι οι γνησιότερες πηγές τέχνης και είναι ευτυχής ο άνθρωπος που πίνει από αυτές. Αυτό σε συνδυασμό με την έξαρση του νεοκλασικισμού της εποχής εκείνης, το ενδιαφέρον των δυτικοευρωπαίων για τα μνημεία της Ακρόπολης έφθασε στον ύψιστο βαθμό και η Αθήνα, μέσα από το σκοτάδι της δουλείας, έστειλε ένα φωτεινό μήνυμα στην Ευρώπη.

Ο Παρθενώνας, που υμνήθηκε από αμέτρητους συγγραφείς, ιστορικούς, μελετητές και καλλιτέχνες όλου του κόσμου, αποτέλεσε τον πόλο έλξης αναρίθμητων περιηγητών που τον επισκέπτονταν καθημερινά για να θαυμάσουν και να διδαχθούν τέχνη και πολιτισμό.   Δυστυχώς, όμως, δεν περιορίστηκαν μόνο στο θαυμασμό και στην μελέτη του μνημείου, διότι την εποχή εκείνη συνηθιζόταν κάθε επισκέπτης της Ακρόπολης, να παίρνει μαζί του ένα «σουβενίρ» για την συλλογή του και ως ανάμνηση της επίσκεψης του σε αυτό το υπέρλαμπρο μνημείο της ελληνικής κλασικής εποχής. Το βάρος του μαρμάρου τους υποχρέωνε να επιλέγουν ποιοτικά κομμάτια, τμήματα γλυπτικών συνθέσεων και αρχιτεκτονικά μέλη που έφεραν ιδιαίτερη γλυπτική διακόσμηση.

Ώσπου το 1801 ο Έλγιν ενδιαφέρθηκε και για την ποιότητα και για την ποσότητα. Ως πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη, εκμεταλλεύτηκε το γεγονός που ο Οράτιος Νέλσον το 1798 κατέστρεψε κυριολεκτικά στη ναυμαχία του Νείλου τον στόλο του Ναπολέοντα από τον οποίο κινδύνευε η Οθωμανική αυτοκρατορία, και κατόρθωσε να προμηθευτεί το περιβόητο φιρμάνι. Αυτό το φιρμάνι επέτρεπε στον Έλγιν να σχεδιάσει και να αντιγράψει τα γλυπτά του Παρθενώνα.

Ο Έλγιν όμως, προσφέροντας μπαξίσια στον Τούρκο διοικητή κατόρθωσε να αποκτήσει πλήρη ελευθερία κινήσεων και εγκατέστησε μία ομάδα από καλλιτέχνες και εργάτες, οι οποίοι αντί να ασχοληθούν με τον σχεδιασμό και την κατασκευή αντιγράφων, χρησιμοποιώντας λοστούς και πριόνια άρχισαν να τεμαχίζουν και να κατεδαφίζουν ότι ιερό και αξιοθαύμαστο εναπόθεσαν με σοφία στον ναό της Αθηνάς τα θεϊκά χέρια των Ελλήνων δημιουργών. Δεν σεβάστηκαν τίποτε. Ούτε την ιερότητα του χώρου, ούτε την ελληνική ευαισθησία και φυσικά δεν υπολόγισαν την ζημιά που προκαλούσαν στην στατικότητα του μνημείου. Οι εντολές που έδωσε ο Έλγιν στον Ιταλό επιστάτη, τον Λουσιέρι, ήταν ξεκάθαρες. «Ότι πολυτιμότερο υπάρχει και όσα περισσότερα μπορείτε» (10/06/1801). Έκπληκτοι οι ξένοι περιηγητές, άνθρωποι των Γραμμάτων, της Τέχνης και του Πνεύματος, είδαν ξαφνικά τον Παρθενώνα να μετατρέπεται σε εργοτάξιο κατεδαφιστών. Οι περιγραφές και οι αφηγήσεις βρετανών περιηγητών που ήταν παρόντες στην αρπαγή των Γλυπτών δίνουν την εικόνα της βαρβαρότητας και της αγαρμποσύνης των ανθρώπων του Έλγιν.

Ο καθηγητής ορυκτολογίας Έντουαρτ Ντάνιελ Κλαρκ, περιέγραψε την σκηνή απόσπασης μιας μετώπης, η οποία ξέφυγε από τα χέρια των εργατών από ύψος 12 μέτρων και κομματιάστηκε πέφτοντας επάνω στις βαθμίδες του Παρθενώνα. «Είδαμε με θλίψη το κενό που δημιουργήθηκε από την αφαίρεση της μετώπης. Όλοι οι ηγεμόνες όσα μέσα και πλούτη κι αν διαθέτουν δε θα μπορέσουν ποτέ να αποκαταστήσουν αυτή την ζημιά».

Ο Έντουαρτ Ντόνγουελ, συγγραφέας και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κέϊμπριτζ, που επισκέφτηκε δύο φορές την Αθήνα μία το 1801, όταν άρχισαν οι κατεδαφιστικές επιχειρήσεις και μία το 1805 που είδε να ολοκληρώνεται η καταστροφή έγραψε: «Δοκίμασα την λύπη και την ταπείνωση να παραστώ ενώ ο Παρθενώνας γυμνώνονταν από τα λαμπρότερα γλυπτά. Μερικά δε από αυτά ρίχνονταν καταγής από ύψος 12 μέτρων. Στρέφαμε με αποτροπιασμό το πρόσωπό μας να μην δούμε αυτές τις βέβηλες πράξεις που κατέστρεψαν ότι παρήγγειλε η υψηλή διάνοια του Περικλή και ότι εκτέλεσε η μεγαλοφυΐα του Φειδία». Και συνεχίζει λέγοντας: «Γι αυτό το σαρωτικό έγκλημα δεν θα πάψουμε ποτέ να θρηνούμε».

Συγκλονιστική είναι η αφήγηση ενός άλλου βρετανού, του διάσημου νεοκλασικού αρχιτέκτονα Ρόμπερκ Σμερκ, που παρακολουθούσε τους ανθρώπους του λόρδου Έλγιν να αποξηλώνουν με βίαιο και άγαρμπο τρόπο τις πλάκες της ζωφόρου. «Ενοχλήθηκα ιδιαίτερα όταν έβλεπα τους εργάτες του Έλγιν να μετακινούν με λοστούς τα μάρμαρα των τοίχων για να πριονίσουν τις ανάγλυφες παραστάσεις. Οι πέτρες που έπεφταν στο δάπεδο του ναού τράνταζαν όλο το έδαφος με έναν κενό ήχο που έμοιαζε σαν σπασμωδικό μουγκρητό του πνεύματος του ναού».

Η αρπακτικότητα όμως του Έλγιν δεν περιορίστηκε μόνο στον Παρθενώνα. 15 μετώπες, 56 πλάκες της ζωφόρου μήκους 60 μέτρων, 17 μορφές από τα αετώματα, 1 σπόνδυλο και 1 κιονόκρανο αποσπάσθηκαν με βίαιο και άγαρμπο τρόπο προκαλώντας και ζημιές στα γειτονικά τμήματα αυτών. Άρπαξε μία Καρυάτιδα και έναν Ιωνικό κίονα και τμήματα του γείσου  από το Ερέχθειο, στερώντας το μνημείο από βασικά δομικά και διακοσμητικά στοιχεία. Αυτά, μαζί με τέσσερις πλάκες από τη ζωφόρο του ναού της Αθηνάς Νίκης και ένα κιονόκρανο από τα Προπύλαια, σήμερα βρίσκονται Βρετανικό Μουσείο μακριά από τα μνημεία και τις θέσεις που είχαν επιλέξει φωτισμένοι Έλληνες γλύπτες.

Την περίοδο που ο Λόρδος Έλγιν είχε επιδοθεί στο καταστροφικό του έργο στην Ακρόπολη, οι αντιδράσεις από ελληνικής πλευράς εκδηλώθηκαν από την πρώτη στιγμή. Περιορίστηκαν όμως σε μορφή βουβού παράπονου και αβάσταχτου πόνου, καθώς οι σκλαβωμένοι Έλληνες ένοιωθαν πιο έντονη την τυραννία των Οθωμανών που δεν τους επέτρεπε να εμποδίσουν τον Έλγιν στην λεηλασία των μνημείων.

Ο Αθανάσιος Ψαλλίδας από τα Γιάννενα είπε σε έναν βρετανό περιηγητή: «Εσείς οι Άγγλοι, που παίρνετε τα έργα των προγόνων μας, να τα φυλάξετε καλά, γιατί κάποτε εμείς οι Έλληνες θα έρθουμε να τα ζητήσουμε».

Στο ημερολόγιό της η Μαίρη Έλγιν, γυναίκα του λόρδου στις 5 Απριλίου 1802, γράφει πως ένας Έλληνας εργάτης της είπε ότι καθώς αποξήλωναν τα αγάλματα τα άκουσε να βγάζουν πονεμένες φωνές.

Για την κλεμμένη Καρυάτιδα, την ξενιτεμένη κόρη των Αθηνών, που αποχωρίστηκε από τις πέντε αδερφές της, υπάρχουν συγκλονιστικές αφηγήσεις, ποιήματα και προτάσεις επιστροφής της. Στον «Θρήνο της Καρυάτιδας», ο βρετανός συγγραφέας Φρέντερικ Νορθ Ντάγκλας (1791-1819), γράφει: «Ο υπηρέτης του διοικητή της Ακρόπολης μου επιβεβαίωσε ότι οι πέντε Καρυάτιδες που έχασαν την αδερφή τους, τα βράδια εξέφραζαν την λύπη τους με θλιβερούς αναστεναγμούς και όταν άκουγε αυτό το παράπονο ένοιωθε τόση συγκίνηση που αναγκαζόταν να απομακρυνθεί». Και πάλι ο Ντάγκλας αναφέρει: «Μου φαίνεται κατάφωρη αδικία να αποστερούν από ένα αδύναμο και φιλικό έθνος το πιο πολύτιμο αγαθό του, που είναι η πολιτιστική του κληρονομιά. Απορώ με το θράσος του χεριού που τόλμησε να αποσπάσει αυτά που ο Φειδίας τοποθέτησε κάτω από το βλέμμα του Περικλή».

Όταν μετά από πολλές περιπέτειες τα Γλυπτά έφθασαν στο Λονδίνο και μεταφέρονταν από αποθήκη σε αποθήκη, ξέσπασε μεγάλη θύελλα αντιδράσεων. Επίσημα πρόσωπα εξέφρασαν την λύπη τους που ένας Άγγλος σε αξιοσέβαστη θέση και εκπρόσωπος του στέμματος προέβη σε αυτές τις αποτρόπαιες πράξεις.

Την μεγαλύτερη όμως αντίδραση προκάλεσε ένας άλλος λόρδος της Αγγλίας, ο φιλέλληνας Λόρδος Μπάιρον που με την ποιητική του φωνή μαστιγώνει με ανελέητη γλώσσα τις βάρβαρες πράξεις του Έλγιν εις βάρος της πολιτιστικής κληρονομιάς ενός σκλαβωμένου λαού που κάποτε ένδοξος και ελεύθερος υπήρξε. Σε ένα ποίημά του έγραψε: «Τυφλά είναι τα μάτια που δεν δακρύζουν βλέποντας τη λεηλασία των ιερών από βέβηλα χέρια εγγλέζων…», «Καταραμένη να ‘ναι η ώρα που ξεχύθηκαν από το νησί τους για να γκρεμίσουν τα ιερά που φθονεροί καιροί σεβάστηκαν και τύραννοι άφησαν όρθια…», «Ελάτε λοιπόν εσείς οι κλέφτες ελεεινοί να συλήσετε ότι απόμεινε στον μαραμένο τόπο και ότι οι προσκυνητές ζητούν να δουν…». Στο ποίημά του «η Κατάρα της Αθηνάς», ο Μπάιρον βλέπει τον εαυτό του ανάμεσα στα χαλάσματα του Παρθενώνα. Καθώς καταμετρά τα ερείπια, παρουσιάζεται μπροστά του η ίδια η Αθηνά με πληγωμένη την πανοπλία και σπασμένο δόρυ: «Θνητέ, αυτό το ύφος της ντροπής δείχνει ότι είσαι Βρετανός. Κάποτε όνομα τιμώμενο, πρώτο ανάμεσα στους δυνατούς ηγήτορες της ελευθερίας. Τώρα είσαι ολιγότερο τιμώμενος. Γύρω σου κοίτα, κοίτα καλά τούτον τον άδειο βεβηλωμένο ναό. Μέτρα ξανά τα λεηλατημένα με τη βία ερείπια. Ηγέτης των εχθρών σου η Παλλάδα θε να είναι». Στην συνέχεια ο Μπάιρον τολμά να δώσει μία απάντηση στο ξέσπασμα της Αθηνάς: «Μην κατηγορείς την Αγγλία γι’ αυτήν την τρομερή πράξη. Η Αγγλία τον αποκηρύσσει διότι είναι Σκότος και σ’ αυτήν την χώρα η Θεά της σοφίας ποτέ δεν μπόρεσε να βασιλέψει». «…Ας είναι καταραμένη η ώρα που έστειλε αυτόν τον τιποτένιο σ’ αυτόν τον αγιασμένο τόπο…».

Η κατάρα της Αθηνάς, έπιασε στον Έλγιν, ο οποίος υπέστη πολλές συμφορές και αναγκάστηκε να πουλήσει τα Γλυπτά στην βρετανική κυβέρνηση και στην συνέχεια οι ελληνικοί θησαυροί να καταλήξουν στο Βρετανικό Μουσείο. Κατά την συζήτηση που έγινε στην βουλή των Κοινοτήτων στο Λονδίνο, ο σερ Τζον Νιούπορτ στις 15 Ιουνίου 1815 είπε τα εξής: «Φοβάμαι ότι ο Έλγιν έχει διαπράξει τις πλέον σκανδαλώδεις πράξεις λεηλασίας».

Ο Χιού Χάμερσλι στις 7 Ιουνίου 1816, δήλωσε ότι ο Έλγιν όφειλε να σεβαστεί το υψηλό του αξίωμα και  πρότεινε στην Βρετανική κυβέρνηση να αγοράσει τα γλυπτά με σκοπό της φύλαξή τους και όταν υπάρξουν οι κατάλληλες συνθήκες, να επιστραφούν στη χώρα όπου δημιουργήθηκαν. Θεωρήθηκε  απαραίτητο ότι έπρεπε να γνωστοποιηθεί, ότι η Βρετανία κρατά και φυλάσσει τα έργα αυτά, μέχρις ότου ζητηθούν από τους τωρινούς ή μελλοντικούς κυρίους της Αθήνας και δεσμεύεται να επιστρέψει αυτά, χωρίς ιδιαίτερες διατυπώσεις και διαπραγματεύσεις. Κάνοντας κριτική στην ατιμία της συναλλαγής με την οποία αποκτήθηκε η συλλογή, ανέφερε: «…Θα έπρεπε δε να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια να απαλείψουμε αυτό το στίγμα και όχι να τα τοποθετήσουμε στο μουσείο μας».

Κατά την διαπραγμάτευση που έγινε για την τιμή των Γλυπτών, ο Έλγιν έθεσε σαν όρο τα έργα των Ελλήνων δημιουργών να φέρουν το όνομά του. Από τότε όλη η ανθρωπότητα εκτελεί την εντολή αυτού του ανέντιμου λόρδου και τα αποκαλεί: ‘ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ’. Τα έργα τέχνης όμως, αξιότιμες κυρίες και αξιότιμοι κύριοι, παίρνουν το όνομα του δημιουργού ή το όνομα του μνημείου για το οποίο δημιουργήθηκαν. Είναι τα Γλυπτά του Φειδία, του Μύρωνα, του Αλκαμένη και των άλλων δημιουργών της ελληνικής αρχαιότητας. Είναι τα Γλυπτά του Παρθενώνα, του Ερεχθείου, του Ναού της Αθηνάς Νίκης. Δεν είναι τα Γλυπτά του αρχαιοκάπηλου και ιερόσυλου λόρδου που καταλήστεψε και βεβήλωσε τα μνημεία μας.

Ο Μανόλης Ανδρόνικος αγαπητοί μου  τα αποκαλούσε Παρθενώνεια Γλυπτά. Όσο για την Μελίνα Μερκούρη είχε πει: «Δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα. Υπάρχουν τα Γλυπτά του Παρθενώνα όπως υπάρχει ο Δαυίδ του Μιχαήλ Άγγελου, ή η Μόνα Λίζα του Νταβίντσι και όπως θα έλεγα και εγώ η Αφροδίτη της Μήλου ή η Νίκη της Σαμοθράκης, ο Ερμής του Πραξιτέλους». Είναι λοιπόν τα Γλυπτά του Παρθενώνα, και για μένα ίσως είναι πιο σωστό να τα αποκαλούμε τα ΓΛΥΠΤΑ της ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ γιατί δεν είναι δυνατόν να εξαιρεθεί η Καρυάτιδα, ο Κίονας του Ερέχθειου και οι πλάκες από τη ζωφόρο του ναού της Αθηνάς Νίκης.

Στην αρχή της ομιλίας μου έγινε αναφορά για τις αντιδράσεις των καθηγητών Έντουαρτ Ντάνιελ Κλαρκ και του Έντουαρτ Ντονγουέλς, την άποψη για την λεηλασία του βουλευτή Τζον Νιούπορτ, την πρόταση του Χιου Χάμερσλι και την ποιητική κραυγή του λόρδου Μπάιρον, που με τα ποιήματά του δημιούργησε μία νότα ρομαντισμού και ένα κλίμα φιλελληνισμού.

Σας διάβασα και ένα απόσπασμα από τον «Θρήνο της Καρυάτιδας» του Φρέντερικ Νορθ Ντάγκλας. Όλα αυτά συνέβησαν τις δύο πρώτες δεκαετίες του 19^ου αιώνα. Από τότε μέχρι σήμερα όλη αυτή την μακρά περίοδο δεν σίγησαν οι φωνές από επίσημα ιστορικά πρόσωπα, από ανθρώπους του Πνεύματος, της Τέχνης και της Επιστήμης.

Ο φιλόσοφος, ιστορικός και αρθρογράφος Φρέντερικ Χάρισον που ήταν φίλος του Ιωάννη Γενναδίου, σε ένα οκτασέλιδο άρθρο με τίτλο «ΔΩΣΤΕ ΠΙΣΩ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ» κάνει έκκληση στα ευγενέστερα αισθήματα του αγγλικού έθνους. Θα αναφέρω επιγραμματικά μερικά αποσπάσματα αυτού του άρθρου όπως: «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα είναι για το ελληνικό έθνος χίλιες φορές πιο πολύτιμα από όσο για το αγγλικό έθνος. Κανένας λαός στον κόσμο δεν υπερασπίζεται τόσο έντονα τα εθνικά του μνημεία όσο οι Έλληνες». «Κάθε θραύσμα στην Ακρόπολη είναι ιερό και σεβαστό όσο τα οστά ενός ήρωα». «Με ποιο δικαίωμα συνεχίζουμε να τα κρατάμε μακριά από τους σπουδαστές και τους προσκυνητές που συρρέουν στην Ακρόπολη;» «Κάθε γνήσιος άγγλος κοκκινίζει από ντροπή και αγανακτεί όταν βλέπει τα τραύματα που άφησε το πέρασμα του Έλγιν στον Παρθενώνα. Είναι σαν να ξεριζώσαμε τα μάτια του Φειδία. Ποια θα ήταν η δική μας στάση αν κάποιος λεηλατούσε τα μνημεία μας;» Κλείνοντας το άρθρο του ο Φρέντερικ Χάρισον, θεωρεί τα επιχειρήματα των βρετανών απλός σοφιστείες και παροτρύνει κάθε γνήσιο Άγγλο που φροντίζει για την υπόληψη της πατρίδας του, να συνηγορεί υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών της Ακρόπολης.

Ο Σερ Ρότζερ Κεισμεντ που αναστατώθηκε από το άρθρο του Χάρισον έγραψε ένα ποίημα όπου ξεχειλίζει το συναίσθημα: «Επιστρέψτε τα μάρμαρα. Αφήστε τα ακηλίδωτα, καθάρια κάτω από τον αττικό ουρανό…»  «…αφήστε τα να αγρυπνούν εκεί όπου η τέχνη στέκει άγρυπνη πάνω από τον τάφο του Φειδία».

Ο κορυφαίος Άγγλος ποιητής Τόμας Χάρντι σε ένα ποίημα του παρουσιάζει τους θεούς να δυσανασχετούν, να  διαμαρτύρονται και να ζητούν να επιστρέψουν στο φωτεινό βράχο της Ακρόπολης: «Ω! τι θλίψη. Εμείς οι θεοί που πουληθήκαμε για το χρυσάφι των Βορείων και βρεθήκαμε σε τούτη την ανήλιαγη αίθουσα όπου του ήλιου το φως αρνείται νάρθει και η γλυκιά Αυγή φτάνει παγωμένη…»

Για την κλεμμένη Καρυάτιδα, την ξενιτεμένη κόρη των Αθηνών, έχουν γίνει πολλές προτάσεις για την επιστροφή της και έχουν γραφτεί πολλά συγκινητικά ποιήματα. Ο Τζωρτζ Ναθάνιελ Κάρζον παρομοιάζει την Καρυάτιδα στο Βρετανικό Μουσείο σαν την Νιόβη που θρηνεί την λίθινη μοναξιά της.

Το 1924 ο νεαρός Χάρολντ Νίκολσον, υπάλληλος του βρετανικού υπουργείου εξωτερικών, ειδικευμένος στα ελληνικά θέματα, πρότεινε στις 19 Απριλίου 1924, που συμπληρώνονταν 100 χρόνια από το θάνατο του λόρδου Μπάιρον στο Μεσολόγγι, να αναλάβει η κυβέρνηση κάποια πρωτοβουλία για να γιορτάσει με ένα άγημα του βρετανικού στόλου στον κόλπο της Κορίνθου και να χαιρετήσει με κανονιοβολισμούς το Μεσολόγγι και συμπλήρωσε ότι δίνονταν μια ευκαιρία με μια γενναιόδωρη χειρονομία να επιστραφεί η Καρυάτιδα.

Το 1927 ο Ιωάννης Γεννάδιος επαναφέρει το θέμα της επιστροφής των γλυπτών στη διοίκηση του Βρετανικού Μουσείου. Στην απάντηση μεταξύ άλλων αναφέρονται τα εξής: «αν η Καρυάτιδα επιστραφεί θα καταστραφεί, ενώ στο Βρετανικό Μουσείο είναι ασφαλής». Το πόσο ασφαλής είναι σήμερα η Καρυάτιδα θα το δείτε σε λίγο στις φωτογραφίες τις οποίες τράβηξα κατά την δεύτερη επίσκεψη μου στο Βρετανικό Μουσείο το 2002.

Αξιότιμες Κύριες και Αξιότιμοι Κύριοι,

Οι κλεμμένοι πολιτιστικοί μας θησαυροί, όσα έχουν υποστεί, κατά την αποξήλωση τους και τη μεταφορά τους, άλλα τόσα έχουν υποστεί μέσα στο Βρετανικό Μουσείο. Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν για εκπαιδευτικούς σκοπούς και για την κατασκευή γύψινων εκμαγείων. Γνωρίζω πολύ καλά ότι για να κατασκευάσεις ένα αντίγραφο, πρέπει να μετακινήσεις και να ανατρέψεις το πρωτότυπο πολλές φορές. Αν μπορείτε να φανταστείτε τις απαράδεκτες αυτές σκηνές, καθώς τα αριστουργήματα του Φειδία, του Αλκαμένη, μετακινούνταν, σαν άψυχοι και απρόσωποι όγκοι, από τα χέρια των εργατών του Βρετανικού Μουσείου, κι αν μπορείτε φυσικά να φανταστείτε, τι φθορές έχουν προκληθεί σ’αυτά, καθώς οι επιφάνειες – μετά από τόσα που έχουν υποστεί –  είναι πολύ εύθραυστες.

Από τις αποκαλύψεις του Βρετανού συγγραφέα Ουίλιαμ Κλαιρ, πληροφορούμαστε τι συνέβη στα υπόγεια του Βρετανικού Μουσείου το 1938. Ο Λόρδος Ντουβίν, δωρητής της αίθουσας που στεγάζει τα γλυπτά του Παρθενώνα, ζήτησε από τους υπεύθυνους του Μουσείου να καθαρίσουν από τα γλυπτά την πατίνα του χρόνου, γιατί ήθελε να τα βλέπει πιο λευκά. Εκείνο που κατάφεραν πολύ καλά, ήταν –  χρησιμοποιώντας μεταλλικές βούρτσες – να καθαρίσουν κυριολεκτικά, και να εξαφανίσουν από τις ιστορικές επιφάνειες των γλυπτών, τα ίχνη της σμίλης του Φειδία. Αυτή η ενέργεια προκάλεσε νέες φθορές στις εύθραυστες επιφάνειες των μαρμάρων και στέρησε τη δυνατότητα στους ειδικούς επιστήμονες για μελλοντικές μελέτες στις επιφάνειες των μαρμάρων.

Παρόμοια περιστατικά, ασέβειας και κακομεταχείρισης των γλυπτών της Ακρόπολης, συμβαίνουν και σήμερα. Όταν οι αίθουσες ενοικιάζονται για δεξιώσεις, ποιος φύλακας θα τολμούσε να κάνει  μια παρατήρηση στους επίσημους καλεσμένους και σ’ αυτούς που πληρώνουν, για να κάνουν επιδείξεις μόδας, όπως αυτή της φωτογραφίας.    Αυτά τα απαράδεκτα γεγονότα, που βλέπουμε πολύ τακτικά να δημοσιεύονται στον Τύπο, έχουν ευαισθητοποιήσει και την παγκόσμια κοινή γνώμη. Η επιστροφή των Γλυπτών αποτελεί πλέον την απαίτηση όλου του πολιτισμένου κόσμου και της πλειοψηφίας των Βρετανών πολιτών.

Όσοι ακόμα δεν πείθονται ότι τα γλυπτά πρέπει να επιστραφούν στην Αθήνα, ας πάνε στην Ακρόπολη να αφουγκραστούν τα μάρμαρα, ας πάνε να δούνε τις γυμνές όψεις των μαρμάρων από όπου πριονίστηκε η ζωφόρος. Ας αντικρίσουν τις κενές θέσεις των αετωμάτων, όπου ο Φειδίας κάτω από το βλέμμα του Περικλή τοποθέτησε αυτά τα αριστουργήματα των ελλήνων δημιουργών. Αν τολμούν ας κοιτάξουν στα μάτια τις Καρυάτιδες να δουν τη μαρμαρωμένη θλίψη τους για την ξενιτεμένη αδερφή και ας ρωτήσουν τους χιλιάδες ταξιδιώτες από όλον τον κόσμο που καθημερινά επισκέπτονται την Ακρόπολη. Που θα προτιμούσαν να θαυμάζουν τα αριστουργήματα του Φειδία και των άλλων δημιουργών της ελληνικής αρχαιότητας, στην ηλιόλουστη πατρίδα τους στην Αθήνα ή στο σκοτεινό τόπο εξορίας τους το Λονδίνο;

Η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη είχε πει: «Ελπίζω, πριν πεθάνω να δω τα μάρμαρα του Παρθενώνα στον τόπο μας. Αν όμως επιστρέψουν αφού πεθάνω θα ξαναγεννηθώ». Εγώ αγαπητοί μου πιστεύω πως κάποια μέρα η Μελίνα θα ξαναγεννηθεί. Ήρθε πλέον ο καιρός το όραμα της Μελίνας να γίνει πραγματικότητα. Ένα όραμα που εκφράζει όλον τον ελληνικό λαό και την παγκόσμια κοινή γνώμη. Οι επιτροπές που έχουν συσταθεί  σε πολλές χώρες, διάφοροι φορείς, οργανώσεις και προσωπικότητες από όλον τον κόσμο πιέζουν όλο και περισσότερο τους υπεύθυνους του Βρετανικού Μουσείου.

Πρέπει όμως να βγει προς τα έξω και η φωνή η δική μας. Η φωνή του απλού Έλληνα. Η φωνή των νέων της Ελλάδας. Πρέπει η παγκόσμια κοινή γνώμη να πληροφορηθεί ότι ο ελληνικός λαός που στερήθηκε για δύο αιώνες το πιο σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής του κληρονομιάς ζητά επίμονα από τους Βρετανούς την επιστροφή αυτών των πολιτιστικών θησαυρών που είναι η ψυχή και η ταυτότητα των Ελλήνων.

The post Εκδήλωση στο ΠΑΜΑΚ: Ομιλία του Προέδρου και Ιδρυτή της ΕΕΕΓΑ, κου Ευάγγελου Φυλακτού appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.

Ο Παρθενώνας,  ως κορυφαίο μνημείο, εδώ και 2.500 χρόνια αποτελεί το ύψιστο σύμβολο της δημοκρατίας, της φιλοσοφίας και της αρμονίας.  Ως σύμβολο που έθεσε τα θεμέλια του Δυτικού πολιτισμού αποτελεί την πρώτη τη τάξει εγγραφή στον Ευρωπαϊκό Κατάλογο Πολιτιστικής Κληρονομιάς  και είναι επιλεγμένο σύμβολο από την UNESCO, συμπεριλαμβανομένου όλου του αρχαιολογικού χώρου της Ακρόπολης,  ως Μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.  Αφού πληγώθηκε από τον Μοροζίνι,  απογυμνώθηκε και λεηλατήθηκε από έναν άνθρωπο  θρασύτατο και βέβηλο, που δήλωνε “λάτρης της τέχνης”, τον  βρετανό λόρδο Έλγιν, για ίδιον όφελος, για να εμπλουτίσει την προσωπική του συλλογή. Καθ’ όλη τη διάρκεια της καταστροφικής απογύμνωσης της Ακρόπολης, υπό τις οδηγίες του Λουσιέρι, οι εργάτες αποκαθήλωσαν από τον Παρθενώνα εναέτια αγάλματα, μετώπες, τμήματα της Ζωφόρου, ένα σπόνδυλο και ένα δωρικό κιονόκρανο.  Από το Ερέχθειο αφαίρεσαν μία Καρυάτιδα,  έναν ιωνικό κίονα και τμήματα του γείσου.  Από το ναό  δε της Απτέρου Νίκης  αφαίρεσαν 4 πλάκες της Ζωφόρου, και  από τα προπύλαια αφαίρεσαν ένα κιονόκρανο. Αυτή η  ασύλληπτου θράσους επιχείρηση, βεβήλωσης καταστροφής και αρπαγής, από το λόρδο Έλγιν, θεωρείται δικαίως η μεγαλύτερη κλοπή έργων τέχνης στην ιστορία. Θεωρείται η πλέον επαίσχυντη ιεροσυλία που διαπράχθηκε ποτέ για τον Ελληνικό λαό και η μεγαλύτερη ντροπή για την Αγγλική κυβέρνηση, η οποία αψηφώντας τους ηθικούς κανόνες  και τις αρχές σεβασμού προς την πολιτιστική κληρονομιά των Ελλήνων,  προέβη, μετά από πλειοψηφική απόφαση του κοινοβουλίου, στην αγορά και στην εκχώρηση των Γλυπτών της Ακρόπολης στο Βρετανικό Μουσείο, το έτος 1816. Με την απόφαση αγοράς και παραχώρησης των Γλυπτών στο Βρετανικό Μουσείο, η Βρετανική κυβέρνηση έκλεισε μόνον το θέμα του Έλγιν, το οποίο αποτελούσε τη μέγιστη ντροπή και ταπείνωση για όλο τον Αγγλικό λαό.   Το θέμα όμως της επιστροφής των Γλυπτών δεν έκλεισε ποτέ, και παραμένει ανοιχτό μέχρι σήμερα εδώ και 200 χρόνια.

Έλλειμα πληροφόρησης διαπιστώνεται στον Ελληνικό λαό στο θέμα  των Γλυπτών,  της ιστορίας και του συμβολισμού του ιερού βράχου της Ακρόπολης. Αυτό το κενό έρχεται να καλύψει η  Ελληνική Επιτροπή με τη δημιουργία της, εκπροσωπώντας την ευρεία βάση της Ελληνικής Κοινωνίας, με σκοπό  την ενημέρωση, την ιστορική πληροφόρηση την ευαισθητοποίηση και την αφύπνιση της παγκόσμιας κοινής γνώμης για το θέμα της επιστροφής και επαναπατρισμού των Γλυπτών των μνημείων της Ακρόπολης.Ως ιδρυτικά μέλη της Επιτροπής συμμετέχουν 126  σπουδαίοι Έλληνες πολίτες των Γραμμάτων και των Τεχνών, των παραγωγικών, των  επαγγελματικών και των επιστημονικών κλάδων  της χώρας, της Ελληνορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς επίσης φοιτητές και απλοί ευαισθητοποιημένοι πολίτες.  Ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2016 και το πρώτο εκλεγμένο Δ.Σ  προέκειψε από την πρώτη Γενική Συνέλευση Αρχαιρεσιών στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, τον Φεβρουάριο του ιδίου έτους. Από την ημερομηνία ιδρύσεώς της μέχρι σήμερα αναπτύσσει πλούσια δράση στην  Ελλάδα και στο εξωτερικό. Στις 12 Ιουλίου 2016, υπέγραψε Σύμφωνο Συνεργασίας  με το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.Το σύμφωνο αυτό  θα αποτελέσει έναν άξονα ισχυρής υποστήριξης τόσο του πάγιου αιτήματος για την επιστροφή των γλυπτών της Ακρόπολης, όσο και, παράλληλα, για την περαιτέρω παγκόσμια προβολή και διάδοση της ιστορίας και των συμβολισμών του Ιερού βράχου της Ακρόπολης.   Το πρόγραμμα της συνεργασίας περιλαμβάνει μια συνολική θεώρηση και αντιμετώπιση, στο πλαίσιο της οποίας εντάσσονται δράσεις εθνικής και διεθνούς εμβέλειας  με πολιτισμικό και εκπαιδευτικό περιεχόμενο.

Από την ημερομηνία ιδρύσεώς της μέχρι σήμερα αναπτύσσει πλούσια δράση στην  Ελλάδα και στο εξωτερικό. Πραγματοποίησε ομιλίες, εκθέσεις φωτογραφιών και διοργάνωση διαδραστικών εργαστηρίων βιωματικής εκμάθησης της ιστορίας και του ελληνικού πολιτισμού σε μαθητές Σχολείων,  Γυμνασίων και Λυκείων, με άμεσο στόχο την επέκταση του προγράμματος  στους φοιτητές, καθώς και στους μαθητές και φοιτητές της ελληνικής Ομογένειας. Επίσης, πραγματοποίησε ομιλίες και  εκθέσεις φωτογραφιών σε φορείς της χώρας, (πολιτιστικοί σύλλογοι, κέντρα νεότητας, πολιτιστικά κέντρα, Δήμοι, Σχολή δημοσιογραφίας,  Στέγες Γραμμάτων και Τεχνών, Ιδρύματα, θεματικά μουσεία παράδοσης και τεχνών  κλπ).  Συνδιοργάνωσε θεατρικές παραστάσεις με ειδική θεματολογία για τα Γλυπτά του Παρθενώνα  σε Σχολεία. Σημαντικής σημασίας ήταν η συμμετοχή της Επιτροπής σε θεατρική παράσταση μαθητών που πραγματοποιήθηκε στο χώρο της Ακρόπολης, όπου και βράβευσε τους μαθητές και τους δασκάλους για τη συμβολή τους στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης  που αφορά στο θέμα της επιστροφής των Γλυπτών.  Η Επιτροπή ήταν παρούσα σε όλες τις επετειακές παγκόσμιες  ημέρες Μνημείων και Μουσείων, με αντιδράσεις και θέσεις για την επιστροφή των Γλυπτών της Ακρόπολης, ενώ πραγματοποίησε πολλές συνεντεύξεις στα ΜΜΕ.  Προετοιμάζει πρόγραμμα δράσεων ενημέρωσης, ιστορικής πληροφόρησης  και ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης σε παγκόσμιο επίπεδο, με τη συμβολή φορέων και  Πανεπιστημίων, ομογενειακών οργανώσεων  και φιλελλήνων.

Αυτή είναι μόνον η αρχή. Ως Ελληνική Επιτροπή είμαστε αποφασισμένοι να συνεχίσουμε δυναμικά τον αγώνα μας με δράσεις σε εθνικό και διεθνές επίπεδο για τον επαναπατρισμό των Γλυπτών της Ακρόπολης και υποστηρίζουμε ότι:

1. Η επιστροφή των γλυπτών της Ακρόπολης είναι θέμα πολιτιστικής ηθικής. Δεν μπορεί να παραβλέψει κανείς σε όλο τον κόσμο και να ισχυριστεί ότι είναι καλύτερον για ένα έργο να βρίσκεται κατά το ήμισυ στην Αθήνα και κατά το άλλο ήμισυ κάπου αλλού, από το να είναι συνενωμένο. Ψηφίζοντας την αγορά των Γλυπτών του Παρθενώνα, το Βρετανικό Κοινοβούλιο, ουσιαστικά νομιμοποίησε την παράνομη συλλογή του Έλγιν.Κατά την ψηφοφορία τέθηκε θέμα αμφισβήτησης των μεθόδων με τις οποίες αποκτήθηκαν τα Γλυπτά και της δικαιοδοσίας για να τα πάρει. Με την ψηφοφορία έκλεισε μόνον το θέμα του Έλγιν και όχι το θέμα της επιστροφής των γλυπτών. Το θέμα της επιστροφής των γλυπτών δεν έκλεισε ποτέ και παραμένει ανοιχτό μέχρι σήμερα.
2. Τα λεηλατημένα Γλυπτά της Ακρόπολης αποκόπηκαν με καταστροφικό τρόπο, τεμαχίστηκαν, έσπασαν, μεταφέρθηκαν και τοποθετήθηκαν στο Βρετανικό Μουσείο, με ένα τρόπο διαχείρισης ο οποίος δεν συνάδει με τις αρχές της επιστήμης και της ηθικής και δεν είναι κολακευτικός ούτε για την ιστορική πορεία του Βρετανικού Μουσείου και της Βρετανίας, αλλά και ούτε και για την ιστορία της δημιουργίας των Μουσείων στην Ευρώπη».
3. Το Γλυπτά του Παρθενώνα και των άλλων μνημείων της Ακρόπολης δεν είναι αυθύπαρκτα έργα τέχνης. Δημιουργήθηκαν ως αρχιτεκτονικά και συμβολικά μέρη των κτιρίων, που χτίστηκαν τον 5ο αι. π.Χ., στο απόγειο του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Κατά συνέπεια, τα γλυπτά αυτά αποκτούν την πραγματική τους εννοιολογική υπόσταση μόνον πλησίον των μνημείων, στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης, στο φυσικό και ιστορικό τους περιβάλλον.Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης κατέχει μία από τις πρώτες καλύτερες θέσεις στον κόσμο και είναι ανώτερο του Βρετανικού Μουσείου. Είναι ένα Μουσείο φυσικού φωτός που αναδεικνύει τα εκθέματα με το φυσικό τους φωτισμό, σε σχέση με τον υπάρχοντα μνημειακό χώρο της Ακρόπολης, επιτυγχάνοντας το αποτέλεσμα ενός ενιαίου μνημειακού χώρου ιστορικής αναδρομής και πολιτισμού. Είναι ένα κτίριο αντάξιο της υψηλότερης τέχνης του κόσμου. Επιπλέον,  η αποκατάσταση της ενότητας των γλυπτών θα δώσει στους επιστήμονες την δυνατότητα να εμπλουτίσουν τη γνώση γι’ αυτό το μοναδικό μνημείο, να εμβαθύνουν στις μελέτες τους και να κληροδοτήσουν στις επόμενες γενιές τα επιτεύγματα της ανθρωπότητας.
4. Δεν αρμόζει στον Αγγλικό λαό να επωμίζεται και να υιοθετεί τη βεβήλωση, την καταστροφή και την υφαρπαγή των πολιτιστικών θησαυρών ενός έθνους που προσέφερε το φως, τις πανανθρώπινες αρχές και αξίες και τη δημοκρατία σε όλο τον κόσμο. Σύμφωνα με την εφημερίδα Independent, η επιστροφή στην Ελλάδα των «σημαντικών αρχαιοτήτων» υποστηρίζεται από την πλειοψηφία των Βρετανών. Σύμφωνα με την εφημερίδα The Times δύο στους τρεις είναι υπέρ ενώ σε δημοσκόπηση της πλέον αξιόπιστης εταιρίας Ipsos-Mori το 69% εκείνων που γνωρίζουν το θέμα τάχθηκαν υπέρ της επιστροφής των γλυπτών, σε σύγκριση με μόλις 13% κατά. Εκτός από την πλειοψηφία των Βρετανών που τάσσονται υπέρ της επιστροφής, οι επιτροπές για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα συνεχώς πληθαίνουν ανά τον κόσμο. Ψηφίσματα και διαμαρτυρίες από φορείς, οργανώσεις και απλούς πολίτες κάθε τόσο βλέπουν το φως της δημοσιότητας.
5. «Το  Σύνταγµα της Ελλάδας αναφέρει ότι τα αρχαία όπου και να βρίσκονται, αν προέρχονται από τη χώρα µας, ανήκουν πάντα στην Ελληνική Δημοκρατία».
6. Θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη από τη διεθνή κοινότητα το Νομικό Πόρισμα των Τζέφρι Ρόμπερτσον, Νόρμαν Πάλμερ και Αμάλ Κλούνεϊ, όπου μεταξύ άλλων αναφέρονται:

• Δεν υπήρξε φιρμάνι του σουλτάνου που να επιτρέπει στον  λόρδο Έλγιν να απομακρύνει γλυπτά. Αυτό που παρουσίασε σε ιταλική μετάφραση ήταν μια απλή επιστολή ενός αξιωματούχου, του βοηθού του Μεγάλου Βεζίρη που ακόμα και αυτό το υπερέβη κατά πολύ. Πράγμα που συνιστά παρανομία.
• Η Μεγάλη Βρετανία είναι υπόλογη για τις πράξεις του Έλγιν, αφού σύμφωνα με τον διεθνή νόμο οι πράξεις ενός πρέσβη αντανακλούν στο κράτος του ακόμα και αν δεν έχουν σχέση με τον ρόλο του ως πρέσβη.
• Δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι τα προστάτευσε, επειδή ο κλέφτης δεν έχει το δικαίωμα να προβάλει προς υπεράσπισή του πως τα φύλαξε καλύτερα από τον ιδιοκτήτη. Άλλωστε, η Ελλάδα μετά από λίγο ελευθερώθηκε από τον οθωμανικό ζυγό. Ακόμα και κατά τα έτη της Επανάστασης και παρά τις πολιορκίες της Ακρόπολης, δεν έπαθαν το παραμικρό όσα είχαν μείνει στο μνημείο.
• Η Ελλάδα, επισημαίνουν οι τρεις νομικοί, δεν έπαψε ποτέ να ζητά την επιστροφή τους. Η πρώτη επιστολή του βασιλιά Όθωνα χρονολογείται το 1836, ελάχιστα χρόνια μετά την απελευθέρωση, και η δεύτερη, της Αρχαιολογικής Εταιρείας, το 1844. Από τότε το θέμα ανακινείται τακτικά.

Κατά συνέπεια, λαμβάνοντας υπόψη τόσο, τους ηθικούς κανόνες και κάθε  έννοια δικαίου  που πρέπει  να σεβαστεί η Βρετανική κυβέρνηση  και η Δ/ση του Βρετανικού Μουσείου, όσο και την επιστημονική και πολιτιστική διάσταση του θέματος,  συμπεραίνεται ότι επιβάλλεται ο άμεσος επαναπατρισμός των γλυπτών και η επιστροφή τους στο φυσικό τους περιβάλλον, στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης,  ώστε να αποτελέσουν εκ νέου έναν ενιαίο μνημειακό θησαυρό,  δίπλα στον  αρχαιολογικό φυσικό  τους  χώρο,  την Ακρόπολη.  Έργο του Ικτίνου και του Καλλικράτη, το οποίο κοσμήθηκε με τα ανυπέρβλητης ομορφιάς και τελειότητας γλυπτά του Φειδία, υπό το βλέμμα του οραματιστή Περικλή.

Τέλος, άς ακουστεί  σήμερα η φλογερή και πατριωτική φράση του Αθανάσιου Ψαλίδα, λόγιου από τα Γιάννενα: «Εσείς οι Άγγλοι που παίρνετε τα έργα των προγόνων μας να τα φυλάξετε καλά, γιατί κάποτε εμείς οι Έλληνες θα ‘ρθούμε να τα ζητήσουμε». Με αυτά τα λόγια ο Αθανάσιος Ψαλίδας, προειδοποιούσε τον Άγγλο Τζον Χομπχάους πως κάποτε οι Έλληνες, ελεύθεροι πια και σαν ανεξάρτητο και κυρίαρχο κράτος θα διεκδικήσουν τους θησαυρούς της εθνικής τους κληρονομιάς, που με βάρβαρο τρόπο αφαίρεσε από τα μνημεία της Ακρόπολης ο λόρδος Έλγιν. Αυτά τα λόγια επαναλαμβάνουμε και εμείς σήμερα, προσαρμοσμένα: «Εσείς οι Άγγλοι που πήρατε τα έργα των προγόνων μας δεν χρειάζεται να τα φυλάξετε άλλο.  Εμείς οι Έλληνες  ερχόμαστε σήμερα και τα ζητούμε να τα επιστρέψετε πίσω στην πατρίδα τους. Είμαστε ελεύθεροι πια και ως κυρίαρχο κράτος διεκδικούμε τους θησαυρούς της εθνικής μας κληρονομιάς, που με βάρβαρο και καταστροφικό τρόπο αφαίρεσε από τα μνημεία της Ακρόπολης ο λόρδος Έλγιν.  Δεν αρμόζει στον υπερήφανο Βρετανικό λαό να επωμίζεται το μεγάλο λάθος που διαπράξατε στο παρελθόν. Κάντε το πράξη, για να ξεπλύνετε τη μεγάλη ντροπή που σας βαραίνει εδώ και διακόσια χρόνια.   Μας το οφείλετε, όπως μας οφείλετε όλο το Δυτικό πολιτισμό, τις επιστήμες, τις τέχνες, τη φιλοσοφία, τις πανανθρώπινες πνευματικές αρχές και αξίες και τη Δημοκρατία».

The post Εκδήλωση στο ΠΑΜΑΚ: Ομιλία της Γεν. Γραμματέως της ΕΕΕΓΑ κας Ελένης Μπάρμπα, Αρχιτεκτ. Μηχανικού appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.

Κυρίες και κύριοι,

Ο πρωταρχικός στόχος της Ελληνικής Επιτροπής για την επιστροφή των γλυπτών της Ακρόπολης είναι να ευαισθητοποιήσει όλο τον κόσμο, αλλά κυρίως τους Έλληνες , ότι ένα μεγάλο κομμάτι του εθνικού μας πολιτισμού, ένα μέρος από  τα γλυπτά της Ακρόπολης έχουν κλαπεί και βρίσκονται μακριά από τον χώρο όπου ανήκουν.

Εμείς πιστεύουμε ότι η ευαισθητοποίηση αυτή πρέπει να ξεκινήσει από τα παιδιά του Δημοτικού και του Γυμνασίου. Η εκπαίδευση επομένως πρέπει να παίξει τον κυριότερο ρόλο. Εξάλλου έτσι ξεκίνησε και ο Πρόεδρός μας Ευάγγελος Φυλακτός κάνοντας ενημέρωση σε μαθητές και σχολεία.

Από τον πρώτο χρόνο λειτουργίας ξεκίνησε η Επιτροπή διοργανώνοντας βιωματικά –διαδραστικά εργαστήρια για μαθητές. Τίτλος : « Οι μαθητές χτίζουν Παρθενώνες, σχολεία, εκκλησίες». Με μικρά κομματάκια μαρμάρου οι μαθητές δημιούργησαν κίονες, μετώπες, Παρθενώνες, σχολεία, εκκλησίες. Έπιασαν με τα χέρια τους το μάρμαρο ένιωσαν τη σκληρότητα και την υφή του και έγιναν Αρχιτέκτονες σαν τον Ικτίνο και τον Καλλικράτη.

Η βιωματική μάθηση είναι η απόκτηση της γνώσης μέσα από την εμπειρία . Αυτό θέλουμε να πετύχουμε.  Έπρεπε να βλέπατε τη χαρά της δημιουργίας των μαθητών στο εργαστήριο. Τέτοια εργαστήρια στήθηκαν στο Ωραιόκαστρο,  όπου πέρασαν  οι μαθητές της Δ΄τάξης όλων των δημοτικών σχολείων του Ωραιοκάστρου. Παράλληλα γινόταν ενημέρωση από τον κ. Φυλακτό για την ιστορία της Ακρόπολης και υπήρχε και έκθεση φωτογραφιών. Εργαστήρια στήθηκαν στα Νηπιαγωγεία Δρυμού και Μονολόφου, καθώς επίσης και στο Ειδικό Γυμνάσιο του Κιλκίς. Εκεί η συγκίνηση των μαθητών περίσσευε!!!

Φέτος  ευελπιστούμε ότι το πρόγραμμα θα συνεχιστεί στην Ανατολική Θεσσαλονίκη και σε σχολεία του Τριλόφου, Πλαγιαρίου, Νέου Ρυσίου, Καρδίας, Κάτω Σχολαρίου και σε άλλα σχολεία.

Εδώ και αρκετά χρόνια, γίνεται ένα μεγάλο έργο στο Δημοτικό Σχολείο Κάτω Σχολαρίου όπου έχω και την τιμή να διευθύνω. Μέσα από τα προγράμματα της Ευέλικτης ζώνης οι μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων δουλεύουν και ασχολούνται με την ιστορία της Ακρόπολης και των γλυπτών.  Ο πρόεδρος, κ. Φυλακτός έχει επισκεφθεί το σχολείο τουλάχιστον 3 φορές . Έχει μιλήσει με τους μαθητές κυρίως πριν την επίσκεψή μας στην Ακρόπολη. Οι μαθητές μας έχουν γράψει ποιήματα για την κλεμμένη  Καρυάτιδα και την Ακρόπολη , έχουν ζωγραφίσει γλυπτά, έχουν στείλει επιστολές. Έχουν εμφανιστεί επίσης στα ΜΜΕ όπως στην  ΕΤ3  ζωντανά μέσω skype από το σχολείο, ζητώντας την επιστροφή των γλυπτών.

Αυτό όμως που τους ευαισθητοποίησε περισσότερο ήταν ένα θεατρικό έργο με τίτλο « Η δέκατη Τρίτη Θεά και τα κλεμμένα γλυπτά» του συγγραφέα Γιώργου Κατσέλη. Το έργο αυτό το δουλέψαμε όλη τη χρονιά και το παρουσιάσαμε τον Μάρτιο του 2016 στους Πρόποδες της  Ακρόπολης, επί της Διονυσίου Αρεοπαγείτου. Εκεί στον φυσικό χώρο των γλυπτών. Η  παρουσίαση του Θεατρικού ήταν πολύ συγκινητική . Έλληνες και ξένοι , πλήθος κόσμου που ανέβαιναν στην Ακρόπολη σταμάτησαν να το παρακολουθήσουν και καταχειροκρότησαν τους μαθητές μας. Το κεντρικό νόημα του έργου ήταν ότι τα γλυπτά επιστρέφουν τελικά πίσω και τοποθετούνται στο νέο Μουσείο της Ακρόπολης.

Η Έλληνική Επιτροπή για την Επιστροφή των Γλυπτών της Ακρόπολης ήταν εκεί για να βραβεύσει τους μαθητές αλλά και τον συγγραφέα του έργου .

Αυτό το έργο με τους μαθητές μου το ανεβάσαμε τον Μάιο του 2016 στο Ολυμπιακό Μουσείο, στα πλαίσια του Φεστιβάλ Θεάτρου μαθητικών Αγώνων.  Μετείχαν σχολεία από τη Θεσσαλονίκη, τους γύρω νομούς και την Κύπρο. Εκεί βραβευτήκαμε με το πρώτο βραβείο Ελληνικής Φιλοσοφίας. Το έργο αυτό επίσης ανέβηκε στις 20 Αυγούστου στη γιορτή σταφυλιού και κρασιού στο Κάτω Σχολάρι μπροστά σε 800 άτομα κοινό. Ο Δήμος Θέρμης και η Κοινότητα Κάτω Σχολαρίου βράβευσε πάλι τους μαθητές για αυτή την Πολιτιστική τους δράση.

Αυτό το όραμα της Επιστροφής των γλυπτών, το όραμα που ξεκίνησε η μεγάλη  μας Μελίνα αν θέλουμε να το δούμε να ολοκληρώνεται πρέπει να το καλλιεργήσουμε στη συνείδηση των μικρών παιδιών.

Κλείνοντας την αναφορά μου και πριν δούμε ένα μικρό απόσπασμα από το θεατρικό στην Ακρόπολη θέλω να ευχαριστήσω το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και τον Πρύτανη κο  Αχιλλέα  Ζαπράνη  για τη συμπαράστασή του στον αγώνα που δίνουμε.

The post Εκδήλωση στο ΠΑΜΑΚ: Ομιλία του Αντιπροέδρου της ΕΕΕΓΑ κου Πάρη Αποστολίδη, Εκπαιδευτικού appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.

Στις 8/2/2016, στο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, σε μια κατάμεστη αίθουσα, πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία η πρώτη  Γενική Συνέλευση της ΕΕΕΓΑ,  υπό την προεδρία του καθηγητή κυρίου Θεόδωρου Δαρδαβέση.

Κατά την εισήγηση του ο κύριος Φυλακτός είπε τα εξής:

Σεβαστέ πατέρα Χρυσόστομε, αξιότιμες κυρίες, αξιότιμοι κύριοι, αγαπητοί μου φίλοι.

Με πολύ μεγάλη χαρά και ιδιαίτερη συγκίνηση, σας καλωσορίζω στην πρώτη  Γενική Συνέλευση της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ για την ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ των ΓΛΥΠΤΩΝ της ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ, με έδρα  Ελλάδα – Μακεδονία – Θεσσαλονίκη.

Μέσα από τα βάθη της καρδιάς  μου θέλω να σας ευχαριστήσω  που με μεγάλη προθυμία δεχθήκατε να συμβάλλετε στην προσπάθεια για την ίδρυση αυτού του πολιτιστικού φορέα που για μένα ήταν όνειρο δεκαετιών.

Γνωρίζετε όλοι σας ότι πάνω από μισό αιώνα ασχολούμαι με την μελέτη των μνημείων της Ακρόπολης και τις δύο τελευταίες δεκαετίες με τον γιό μου Κωνσταντίνο συμμετέχουμε στις αναστηλωτικές εργασίες του Παρθενώνα, των Προπυλαίων και άλλων αρχαίων και βυζαντινών μνημείων της χώρας μας. Μέχρι σήμερα έχω πραγματοποιήσει  85 ομιλίες, παρουσιάσεις, εκθέσεις, εκ των οποίων οι 50 και πλέον ήταν σε σχολεία και οι υπόλοιπες σε διάφορα πολιτιστικά κέντρα της Θεσσαλονίκης και άλλων πόλεων.

Στις 22/10/1992  η  ΜΕΛΙΝΑ ΜΕΡΚΟΥΡΗ είχε πει: « Η τέχνη πρέπει να μπαίνει στα σχολεία από το Δημοτικό». Εγώ αγαπητοί μου ένα χρόνο πριν δέχτηκα επισκέψεις από τα δημοτικά σχολεία του Γκροζούδη και του  Ωραιοκάστρου,  όπου στα μικρά παιδιά κάναμε επίδειξη της Τέχνης της Μαρμαρογλυπτικής. Από το 1992 δέκα χρόνια μετά από τότε που η Ελληνίδα Υπουργός Πολιτισμού έθεσε το θέμα της επιστροφής των Γλυπτών στην Σύνοδο των Υπουργών  Πολιτισμού της ΟΥΝΕΣΚΟ  στο Μεξικό, άρχισα και εγώ να δίνω τον αγώνα μου για την επιστροφή των πολιτιστικών  μας θησαυρών. Άρθρα μου και επιστολές μου σχετικά με την ιστορία των μνημείων της Ακρόπολης και την αρπαγή των Γλυπτών από τον λόρδο Έλγιν  έχουν δημοσιευθεί στον ελληνικό και ξένο τύπο.

Κατά την συμμετοχή της οικογενειακής μας επιχείρησης στην αναστήλωση του Παρθενώνα, όπου κατασκευάσαμε σπονδύλους, τρίγλυφα και γείσα, είχα την ευκαιρία να αγκαλιάσω τις κολώνες, να σκαρφαλώσω στις σκαλωσιές, και να δω από κοντά τα σημεία από όπου οι άνθρωποι του Έλγιν  αφαίρεσαν τις μετώπες και τα εναέτια  αγάλματα. Από εκεί ψηλά που ήμουνα προσπαθούσα να εντοπίσω την θέση του Βρετανού περιηγητή  Έντουαρτ  Ντόνγουελ που το 1801 παρακολουθούσε αυτές τις τραγικές στιγμές και έγραψε: «Στρέφαμε με αποτροπιασμό το πρόσωπο μας, να μην δούμε αυτές τις βέβηλες πράξεις που κατέστρεφαν ότι παρήγγειλε η υψηλή διάνοια του Περικλή και ότι εκτέλεσε η μεγαλοφυΐα του Φειδία». Άγγιξα τους λίθους από όπου πριονίστηκαν οι ανάγλυφες πλάκες της Ζωφόρου και όταν από εκεί ψηλά έπεφτε το βλέμμα μου στο δάπεδο του Παρθενώνα, έφερνα στο μυαλό μου τα λόγια ενός άλλου περιηγητή, του διάσημου νεοκλασικού αρχιτέκτονα Ρόμπερτ  Σμέρκ ο οποίος έγραψε: «ενοχλήθηκα ιδιαίτερα όταν έβλεπα τους εργάτες του Έλγιν να μετακινούν με λοστούς τα μάρμαρα των τοίχων για να αφαιρέσουν ανάγλυφες πλάκες της Ζωφόρου. Οι πέτρες που έπεφταν στο δάπεδο του ναού τράνταζαν όλο το έδαφος με ένα βαθύ κενό ήχο που έμοιαζε σαν σπασμωδικό μουγκρητό του πνεύματος του ναού».

Αυτή η ζωντανή επαφή που είχα με το Μνημείο με έκανε να ευαισθητοποιηθώ πολύ περισσότερο.  Πάντα όμως πίστευα ότι ο αγώνας αυτός για να έχει ένα πιο θετικό αποτέλεσμα πρέπει να εξελιχθεί σε μία συλλογική προσπάθεια. Τα σπουδαία επιτεύγματα δεν είναι ποτέ ενός.  Είναι συλλογικά. Και ο Παρθενώνας δεν είναι έργο ενός. Είναι ένα έργο συλλογικό, όπου κατά τον Μανόλη Κορρέ υπήρξαν μικροί και μεγάλοι δημιουργοί. Υπήρξε λοιπόν μία ιστορική ευτυχής συγκυρία όπου  όλοι από τον ΦΕΙΔΙΑ μέχρι τον τελευταίο λατόμο και μεταφορέα μαρμάρων έδωσαν  τον καλύτερο εαυτό τους για να γίνει πραγματικότητα το όραμα του ΠΕΡΙΚΛΗ.

Έχοντας πλήρη γνώση του αντικειμένου, τον  Απρίλιο του 2014 πήρα την πρωτοβουλία για την ίδρυση ενός πολιτιστικού φορέα που σαν κύριο σκοπό θα έχει  την ιστορική πληροφόρηση, γιατί  πάντα πίστευα ότι δεν μπορείς να διεκδικείς κάτι, όσο και αν το θεωρείς δικό σου αν δεν γνωρίζεις την ιστορία του. Συμβουλεύτηκα τον νομικό μου σύμβουλο ο οποίος με πληροφόρησε ότι για να συσταθεί αυτός ο πολιτιστικός φορέας έπρεπε να συγκεντρωθούν τουλάχιστον 21 υπογραφές. Άρα έπρεπε να βρώ  21 ιδρυτικά μέλη.

Αγαπητοί μου συνεργάτες, αγαπητοί μου φίλοι, το Καταστατικό που έλαβε την έγκριση από το Ειρηνοδικείο Λαγκαδά και καταχωρήθηκε στο Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης στις 15 Ιανουαρίου 2016 φέρει 126  υπογραφές. 126 σπουδαίοι και ευαισθητοποιημένοι  άνθρωποι από όλους τους χώρους της κοινωνίας δέχτηκαν με ιδιαίτερο ενθουσιασμό να συμμετέχουν σε αυτόν τον αγώνα και μου είπαν «εσύ ξέρεις, προχώρα μπροστά και εμείς θα είμαστε δίπλα σου».

Αγαπητοί μου,

Σε σας που πιστέψατε σε αυτόν τον αγώνα και δείξατε εμπιστοσύνη στο πρόσωπό μου οφείλω ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ.  Μου δώσατε δύναμη να προχωρήσω, και μαζί με μία ομάδα στενών και άξιων συνεργατών που σήμερα αποτελούν το Προσωρινό Διοικητικό Συμβούλιο και με τους οποίους όλο αυτό το διάστημα επικοινωνούσα σχεδόν κάθε μέρα, είμαστε σήμερα στην ευχάριστη θέση να πραγματοποιούμε την πρώτη πανηγυρική Γενική Συνέλευση της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ για την ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ των ΓΛΥΠΤΩΝ της ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Να είστε σίγουροι ότι θα επιτελέσουμε ΕΡΓΟ που θα ευαισθητοποιήσει περαιτέρω την παγκόσμια κοινή γνώμη. Να είστε σίγουροι ότι θα αποτελέσουμε την συνέχεια της διεκδίκησης των πολιτιστικών μας θησαυρών γιατί ενώ οι 23 ξένες επιτροπές, διάφοροι φορείς και οργανώσεις άλλων χωρών πιέζουν όλο και περισσότερο τους Βρετανούς, έχω την άποψη ότι στην Ελλάδα δεν γίνεται σχεδόν τίποτα και αυτή την άποψη δυστυχώς έχουν και οι ξένοι. Αυτό το κενό θα καλύψουμε με ιδιαίτερη γνώση, με πολύ σοβαρότητα και με έργο που θα ενθαρρύνει όλους όσοι αγωνίζονται για την δική μας πολιτιστική κληρονομιά.

Στο Καταστατικό μας καταγράφονται οι ΣΚΟΠΟΙ ΔΡΑΣΗΣ που είναι η ιστορική πληροφόρηση, η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση για το θέμα αυτό κυρίως των μαθητών, των φοιτητών και των εκπαιδευτικών, με απώτερο στόχο να βγουν προς τα έξω οι φωνές των νέων της Ελλάδας. Οι απλοί πολίτες, οι άνθρωποι της αγοράς που είναι ευαισθητοποιημένοι με αυτό το θέμα, που νοιώθουν ένα δέσιμο με τον Παρθενώνα, που μιλούν με υπερηφάνεια για τα επιτεύγματα των προγόνων μας, αλλά δεν ανέβηκαν ποτέ στην Ακρόπολη, θα έχουν την ευκαιρία να επισκεφθούν τις εκθέσεις φωτογραφιών και κειμένων που θα οργανώσουμε σε πλατείες και σε κεντρικά καταστήματα της αγοράς. Οι ομογενείς μας που παρακολουθούν όλα τα δυσάρεστα που συμβαίνουν  αυτήν την εποχή στην χώρα μας, την δική μας προσπάθεια θα την αγκαλιάσουν. Οι ξένοι επισκέπτες της χώρας μας, πριν επισκεφθούν κάποιο μουσείο και κάποιον αρχαιολογικό χώρο, θα ενημερώνονται για το θέμα αυτό της αρπαγής των Γλυπτών και θα μεταφέρουν στις χώρες τους το μήνυμα ότι οι Έλληνες που στερήθηκαν για 200 χρόνια το πιο σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής τους κληρονομιάς,  ζητούν από όλο τον πολιτισμένο κόσμο να συμβάλλει στην επιστροφή των Γλυπτών στην χώρα και στον λαό που τα δημιούργησε.

Πρέπει να σας πληροφορήσω ότι πριν ακόμη κοινοποιηθεί επίσημα η ίδρυση της επιτροπής μας, το θέμα άρχισε να παίρνει διεθνείς διαστάσεις. Η ιστοσελίδα μας που εμπλουτίζεται συνεχώς και λειτουργεί σε δύο γλώσσες (ΕΛΛΗΝΙΚΑ – ΑΓΓΛΙΚΑ) έχει δεχτεί μέχρι στιγμής περισσότερες από 6000 επισκέψεις από όλο τον κόσμο. Παρόλα αυτά έχει να γίνει πολύ δουλειά ακόμη, κυρίως στο Αγγλόφωνο μέρος,  με πολλά κείμενα που πρέπει  να μεταφραστούν.  Πρόσφατα ανέβηκε και η καινούργια σελίδα μας στο Facebook.

Τολμώ να πω ότι πρέπει  να νοιώθετε υπερήφανοι που συμβάλλετε σε αυτήν την προσπάθεια. Είναι δε σίγουρο ότι θα καταγραφεί  ότι 126 ιδρυτικά μέλη το έτος 2016 ίδρυσαν στην ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ την ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ  ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΓΛΥΠΤΩΝ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Αυτό θα αποτελέσει άλλη μία απόδειξη ότι η Μακεδονία, όπως κατά την αρχαιότητα συμπορευόταν πολιτιστικά με την υπόλοιπη Ελλάδα , έτσι και σήμερα συμβάλλει στην διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Στην πανηγυρική αυτή πρώτη Γενική Συνέλευση των ιδρυτικών μελών, ο κύριος σκοπός είναι η διενέργεια εκλογών για την ανάδειξη του Διοικητικού Συμβουλίου, και δεν έχω τον χρόνο να αναφερθώ σε σημαντικά γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορική πορεία των Μνημείων της Ακρόπολης, και το τι  έχει συμβεί από την εποχή της αρπαγής των Γλυπτών μέχρι σήμερα.  Το πλούσιο αρχείο που διατηρώ περιλαμβάνει όλες τις αντιδράσεις που υπήρξαν για την λεηλασία του λόρδου Έλγιν και τις προτάσεις που έχουν γίνει για την επιστροφή των Γλυπτών από επίσημα ιστορικά πρόσωπα από το 1801 μέχρι το 1946.   Όσο για τα ποιήματα που έχουν γραφτεί από τον φιλέλληνα λόρδο  Μπάυρον, από τον Τζόν Κίτς, από τον Τόμας Χάρντ, από τον Ρότζερ Κέσιμεντ, από τον Κωστή Παλαμά και από άλλους διάσημους ποιητές, συγκινούν κάθε πολιτισμένο άνθρωπο της γης.

Από τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο μέχρι τη σύγχρονη εποχή μας, εκτός από τις αντιδράσεις και τις δηλώσεις προσωπικοτήτων από όλο τον κόσμο, έχουν εκδηλωθεί  πολλές διαμαρτυρίες και καταγγελίες για την πλημμελή φύλαξη των γλυπτών στο βρετανικό μουσείο, όπου οργανώνονται δεξιώσεις και επιδείξεις μόδας μπροστά  στα αριστουργήματα των Ελλήνων δημιουργών.

Αγαπητοί μου,

Η  επιστροφή των Γλυπτών αποτελεί σήμερα απαίτηση όλου του πολιτισμένου κόσμου και της πλειοψηφίας των Βρετανών που συνηγορούν για το δίκαιο αίτημα μας. Η Ελλάδα πρέπει πλέον, με κατάλληλους χειρισμούς να ευαισθητοποιήσει περισσότερο την παγκόσμια κοινή γνώμη. Πρέπει να ενώσουμε την φωνή μας με τις 23 ξένες επιτροπές, τους φορείς και τις οργανώσεις του εξωτερικού που συνεχώς πιέζουν τους Βρετανούς. Πρέπει να ενθαρρύνουμε αυτούς που δίνουν αγώνα για εμάς. Πρέπει τα Γλυπτά να συγκεντρωθούν στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης, το οποίο σύμφωνα με μια δημοσκόπηση στην Μεγάλη Βρετανία, είναι το καλύτερο μουσείο του κόσμου!  Κάτω από τον καταγάλανο ουρανό, σε οπτική σχέση με τον Παρθενώνα,  με υπερσύγχρονες  εγκαταστάσεις και κατάλληλες κλιματολογικές συνθήκες, τα καταπονημένα αγάλματα θα διατηρηθούν κατά τον καλύτερο τρόπο, για να παραδοθούν στις επόμενες γενεές.

Η Μεγάλη Βρετανία, πρέπει να κατανοήσει ότι τα γλυπτά δεν της ανήκουν διότι είναι μια Τρίτη χώρα και δεν μπορεί να ισχυρισθεί ότι πρόκειται για λάφυρα πολέμου. Όσο για το επιχείρημα που προβάλλεται ότι η επιστροφή των δικών μας Γλυπτών θα γίνει αφορμή να αδειάσουν τα μουσεία της Ευρώπης, δεν ευσταθεί. Διότι εκείνο που απασχολεί όλο τον πολιτισμένο κόσμο δεν είναι το τι εκθέτει το βρετανικό μουσείο αλλά η αποκατάσταση της αδικίας εις βάρος μιας χώρας που προσέφερε τόσα πολλά στον παγκόσμιο πολιτισμό. Κάθε πολιτισμένος άνθρωπος πρέπει να νοιάζεται για αυτούς που τα δημιούργησαν και τα στερήθηκαν και όχι για αυτούς που τα απέκτησαν με βία και απληστία.

Εξάλλου τα γλυπτά του Παρθενώνα δεν αποτελούν ένα μεμονωμένο έργο τέχνης που θα μπορούσε να εκτεθεί σε οποιοδήποτε μουσείο. Είναι τμήματα ενός συνόλου, είναι μέλη μιας οικογένειας, είναι μέρος μιας ιστορίας. Η αφαίρεση κάποιων τμημάτων από τα εναέτια αγάλματα, από τις μετώπες και τη ζωφόρο, διακόπτουν τη συνέχεια της ιστορίας που διηγείται η κάθε γλυπτική παράσταση. Είναι σαν να σχίζουμε κάποιες σελίδες ή να αφαιρούμε κάποιες εικόνες από ένα πολύτιμο βιβλίο. Όλα τα επιχειρήματα και οι νομικίστικες θεωρίες  που χρησιμοποιούν οι Βρετανοί είναι άνευ σημασίας και δεν έχουν καμία αξία. Πρέπει λοιπόν οι υπεύθυνοι του βρετανικού μουσείου να αναθεωρήσουν τις λανθασμένες απόψεις τους και να αντιληφθούν ότι η επιμονή τους να κατακρατούν τα κλοπιμαία, εκθέτει ανεπανόρθωτα το υπερήφανο αγγλικό έθνος.

Ο Πολύβιος αναφέρει ότι όποιος βλέπει αυτούς που κατέχουν ξένα πράγματα δεν τους καλοτυχίζει. Νοιώθει φθόνο για τους κατέχοντες και λύπη για αυτούς που τα στερήθηκαν. Και όταν αυτοί που κατέχουν ξένους θησαυρούς, τους εκθέτουν με υπερηφάνεια, τότε το κακό διπλασιάζεται. Το δίκαιο λοιπόν είναι με το μέρος μας και όχι με αυτούς που τα έκλεψαν και προσπαθούν να δικαιολογήσουν γιατί τα έκλεψαν.

Πρέπει επίσης οι υπεύθυνοι του βρετανικού μουσείου να πληροφορηθούν ότι ΕΜΕΙΣ  θα διεκδικήσουμε με δυναμικό τρόπο το δίκαιο αίτημα μας.  Όσο αυτοί θα αρνούνται, τόσο εμείς θα επιμένουμε, και όπως γράφει ο Άγγλος συγγραφέας Κρίστοφερ  Χίτσενς «Η φωνή της δικαιοσύνης σαν τη φωνή της λογικής, είναι ήρεμη και πολύ επίμονη. Κάποτε το δίκαιο και η λογική θα επικρατήσουν».

ΤΑ  ΓΛΥΠΤΑ  ΘΑ  ΓΥΡΙΣΟΥΝ  ΠΙΣΩ !!! 

The post Εισήγηση του προέδρου της ΕΕΕΓΑ Ευάγγελου Φυλακτού στην 1η Γενική Συνέλευση της Επιτροπής appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.

Το θέμα της σημερινής μου ομιλίας είναι: «Η κατασκευή, η αρχιτεκτονική και ο γλυπτός διάκοσμος του Παρθενώνα». Ελπίζω σε πολλούς από εσάς να λύσω τις εύλογες απορίες για το πώς μετέφεραν τα μάρμαρα, πως τα ανέβαζαν στην Ακρόπολη και πως τα τοποθετούσαν στα μνημεία την αρχαία εποχή.

Πριν μπω όμως στο κυρίως θέμα, όπως συνηθίζω σε κάθε ομιλία μου, θα αναφερθώ εν συντομία στην ιστορία του Βράχου της Ακρόπολης και των μνημείων που χτίστηκαν εκεί, πριν την κατασκευή του Παρθενώνα.

Σύμφωνα λοιπόν με τα αρχαιολογικά ευρήματα και τις ιστορικές μαρτυρίες, ο  Βράχος της Ακρόπολης άρχισε να κατοικείται το 4.000 με 3.500 π.Χ. Οι μακέτες, τα σχέδια και τα σκίτσα που θα δείτε είναι του αρχιτέκτονα, συγγραφέα και καθηγητή του Μετσοβείου Πολυτεχνείου Μανόλη Κορρέ. Νιώθω πολύ ευτυχής που συνεργάστηκα μαζί του εκτελώντας τρία αναστηλωτικά έργα σε δικές του μελέτες. Τον γνώρισα από κοντά και διδάχτηκα τόσα πολλά. Με τον Μανόλη Κορρέ και μια «καλημέρα» να ανταλλάξει κάποιος κάτι θα διδαχθεί από αυτόν. Για μένα, αυτός ο χαρισματικός σύγχρονος αρχιτέκτονας, είναι κάτι μεταξύ Ικτίνου, Καλλικράτη και Φειδία.

Το πρώτο κτίριο λοιπόν που χτίστηκε στην Ακρόπολη ήταν το 1.500 π.Χ. το οποίο μετά από πολλές τροποποιήσεις το 525 π.Χ. έλαβε την μορφή που βλέπουμε στην μακέτα. Είναι ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΝΑΟΣ ή ΑΡΧΑΙΟΣ ΝΕΩΣ. Τα θεμέλια αυτού του Αρχαίου Ναού σώζονται μέχρι σήμερα μπροστά από το πρόπυλο των Καρυάτιδων.

Στην θέση του σημερινού Παρθενώνα υπάρχουν ευρήματα από τρεις αρχαιότερους ναούς. Ο ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΟΣ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ, ΤΟ ΕΚΑΤΟΝΤΟΠΕΔΟΝ που χτίστηκε το 600 π.Χ. και διατηρήθηκε 80 χρόνια περίπου. Ευρήματα του ΑΡΧΑΙΟΥ ΝΑΟΥ και του ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ σώζονται στα βόρεια τείχη του Βράχου και στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης όπου εκτίθενται αετώματα και άλλα περίτεχνα αρχιτεκτονικά στοιχεία των δύο αυτών κτιρίων.

Το 500 π.Χ. περίπου άρχισε να κτίζεται ένας κολοσσιαίος ναός στην θέση του ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ο οποίος όμως δεν αποπερατώθηκε ποτέ γιατί άρχισε να εμφανίζεται ο Περσικός κίνδυνος. Τα θεμέλια αυτού του κολοσσιαίου κτίσματος είναι ορατά μέχρι σήμερα και σε πολλά σημεία εξέχουν κατά πολύ από τα θεμέλια του Παρθενώνα.

Δέκα χρόνια μετά την Μάχη του Μαραθώνα το 490 π.Χ. Οι Αθηναίοι άρχισαν να χτίζουν ένα καινούργιο ναό στην ίδια θέση όπου για πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε μάρμαρο από την Πεντέλη. Όλοι οι προηγούμενοι ναοί ήταν από πωρόλιθο. Πρόκειται για τον Προπαρθενώνα ο οποίος όμως καταστράφηκε κατά την οικοδόμηση του από τους Πέρσες που είχαν καταλάβει την Αθήνα το 480 π.Χ., οι οποίοι κατέστρεψαν και τον Αρχαίο Ναό που αναφέρθηκα προηγουμένως και άλλα Ιερά της Ακρόπολης.

Στον ευρύτερο χώρο της Ακρόπολης υπάρχουν διάσπαρτα πολλά μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη του Προπαρθενώνα. ‘Αλλα δέ έχουν ενσωματωθεί στο βόρειο τείχος, πίσω από τον Ερέχθειο και ένα μεγάλο μέρος από τα μάρμαρα έχουν χρησιμοποιηθεί για την οικοδόμηση του Περικλείου Παρθενώνα που θα δούμε στην συνέχεια.

Μετά από 30 χρόνια, ο Περικλής που ήταν ένας άξιος και ιδιοφυής πολιτικός, αφού κατόρθωσε να εξασφαλίσει μακροχρόνια ανακωχή με τους Πέρσες και αφού εδραίωσε τη Δημοκρατία και την ευημερία στον λαό του, έπεισε τις συμμαχικές πόλεις των Ελλήνων ότι έπρεπε να κτιστεί ένας νέος μεγαλοπρεπής ναός αφιερωμένος στην θεά Αθηνά. Επέλεξε τους πιο ικανούς αρχιτέκτονες της εποχής εκείνης, Ικτίνο και Καλλικράτη, που όπως αποδεικνύεται μετά από 2500 χρόνια είναι οι κορυφαίοι αρχιτέκτονες όλων των εποχών. Ο Φειδίας αυτός ο φωτισμένος γλύπτης, ο μεγάλος δημιουργός ήταν ο στενός συνεργάτης του Περικλή, ο καλλιτεχνικός του σύμβουλος και ο ανώτατος επόπτης όλων των εργασιών. Το 447 π.Χ άρχισε να κτίζεται ο Παρθενώνας του Περικλή. Ο “Περίκλειος Παρθενώνας”. Οι οικοδομικές εργασίες αποπερατώθηκαν το 438 π.Χ., σε εννέα μόλις χρόνια, ενώ η φιλοτέχνηση των γλυπτών το 432 π.Χ., δηλαδή σε άλλα έξι χρόνια.

Όλοι οι μελετητές, ερευνητές, ιστορικοί, τεχνικοί που ασχολήθηκαν με την κατασκευή του μνημείου, εκφράστηκαν με θαυμασμό που σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα και με τα πρωτόγονα μέσα της εποχής εκείνης κτίστηκε ο Παρθενώνας. Ο Μανόλης Κορρές αναφέρει ότι «ένα παρόμοιο κτίριο με τα μεταφορικά και ανυψωτικά μέσα και με την σύγχρονη τεχνολογία της εποχής μας θα απαιτούσε σήμερα διπλάσιο χρόνο για να κτιστεί. Θα ήταν δε πολύ δύσκολο να πει κανείς ότι θα είχαν επιτευχθεί αυτές οι φανταστικές λεπτομέρειες, η αρχιτεκτονική τελειότητα και η κατασκευαστική ακρίβεια».

Αναφέρει επίσης ότι από τους επισκέπτες  της Ακρόπολης, άλλοι θαυμάζουν και απορούν για το χειρωνακτικό επίτευγμα και αγνοούν το καλλιτεχνικό. «Πως μετέφεραν τα μάρμαρα, πως τα ανέβασαν;». Άλλοι πάλι θαυμάζουν το καλλιτεχνικό επίτευγμα και αγνοούν το χειρωνακτικό. «Πως τα εμπνεύστηκαν, πως τα σχεδίασαν, πως τα σμίλεψαν;» Και οι μεν και οι δε όπως αναφέρει ο Μανόλης Κορρές, αγνοούν κάτι πολύ σημαντικό. Την τέλεια επιπέδωση και την απόλυτη εφαρμογή μεταξύ των αρχιτεκτονικών μελών.

Είμαι σίγουρος ότι πολλοί από εσάς θα έχουν τις ίδιες απορίες  γι’ αυτό θα σας δείξω αρκετές εικόνες σε σκίτσα, μακέτες και σχέδια. Ελπίζω να μπορέσω να λύσω κάποιες απορίες σας για το πώς  συνέβησαν αυτά σε τρεις διαφορετικές εποχές. Κατά την αρχαιότητα, πριν από 80-90 χρόνια, την περίοδο των αναστηλωτικών εργασιών του Νίκου Μπαλάνου και πως στην εποχή μας με την συμμετοχή της οικογενειακής επιχείρησης μας στην αναστήλωση του Παρθενώνα όπου κατασκευάσαμε εννιά σπονδύλους για τους δωρικούς κίονες, τρία τρίγλυφα και δυο γείσα για την Βόρεια περίσταση.

Τα σκίτσα που θα δούμε τώρα είναι από το βιβλίο του Μανόλη Κορρέ «ΑΠΟ ΤΟ ΛΑΤΟΜΕΙΟ ΣΤΟΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ» όπου εξελίσσεται μια ιστορία ενός δωρικού κιονόκρανου από το σημείο της εξόρυξης μέχρι την Ακρόπολη. Με ένα φανταστικό και πολύ παραστατικό τρόπο ο σπουδαίος αυτός αρχιτέκτονας της εποχής μας, διηγείται όλες τις φάσεις και τα στάδια των εργασιών που δίνει την εντύπωση ότι βίωσε ο ίδιος αυτές τις μεγάλες στιγμές.

Στην πρώτη εικόνα παρατηρούμε τον προϊστάμενο του λατομείου της Πεντέλης να επιλέγει το τμήμα του πετρώματος για την κατασκευή του δωρικού κιονόκρανου.

Εδώ παρατηρούμε μια ομάδα ικανών λατόμων να προσπαθούν να αποσπάσουν τον μαρμάρινο όγκο από το μητρικό πέτρωμα. Με τον συντονισμό του υπεύθυνου αρχιτεχνίτη φέρουν ταυτόχρονα πολλαπλά χτυπήματα με τις βαριές επάνω στις μεταλλικές σφήνες που έχουν τοποθετήσει. Βλέπουμε επίσης άλλους εργατοτεχνίτες από άλλες θέσεις να βοηθούν με μεγάλους μοχλούς και λοστάρια. Αυτή η εργασία συνεχιζόταν με ένα ιδιαίτερο συντονισμό και πολύ ιδρώτα μέχρι να ακουστεί το υπόκωφο τρίξιμο που θα πρόδιδε την απόσχιση του όγκου.

Σε μεταγενέστερες εποχές και μέχρι τις προηγούμενες δεκαετίες, η εξόρυξη σε πολλά λατομεία γίνονταν με ανατινάξεις. Αυτή η μέθοδος απήλασε τους λατόμους από πολύ κόπο. Έκρυβε όμως πολλούς κινδύνους στους δε όγκους, που εξορύσσονταν με αυτόν τον τρόπο υπήρχε πιθανότητα στο εσωτερικό τους να δημιουργηθούν αθέατες ρηγματώσεις. Στην εποχή μας η εξόρυξη γίνεται με μεγάλα σκαπτικά μηχανήματα, με διατρητικά εργαλεία και με συρματοκοπές.

Σε αυτήν την εικόνα βλέπουμε, στο ακανόνιστο μάρμαρο να δίδεται αρχικά ένα γεωμετρικό σχήμα επάνω στο λατομείο και στην συνέχεια, μετά από ειδική επεξεργασία, να παίρνει το βασικό σχήμα του δωρικού κιονόκρανου. Οι εικόνες που ακολουθούν είναι η τοποθέτηση του ημίεργου δωρικού κιονόκρανου επάνω σε ξύλινο έλκηθρο, η μεταφορά του σε κατηφορικό δρόμο, η φόρτωση στην ξύλινη άμαξα, η μεταφορά του για την Ακρόπολη και εδώ παρακολουθούμε την ανύψωση του φορτίου στον Βράχο της Ακρόπολης. Είκοσι ζώα με μια άδεια άμαξα προς τα κάτω και με την βοήθεια τροχαλία, που είναι στερεωμένος ψηλά στο βράχο, το φορτίο με την άλλη άμαξα χωρίς τα ζώα, ανεβαίνει στην Ακρόπολη.

Εδώ βλέπουμε στο εργοτάξιο του Παρθενώνα πως γίνονταν η ανύψωση των μαρμάρων με τροχαλίες, πως σμιλεύονταν οι ραβδώσεις των κιόνων και με τι τρόπο γίνονταν η επιπέδωση  των εδρών στους σπονδύλους. Εδώ η ξύλινη χειροκίνητη ανυψωτική μηχανή για τα μεγάλα φορτία.

Αυτά λοιπόν κατά την αρχαιότητα. Να δούμε όμως πως γίνονταν σε άλλες εποχές η μεταφορά και η ανύψωση των μαρμάρων. Εδώ βλέπουμε την «νταλίκα» του 1930 και εδώ την νταλίκα του 1998 που μεταφέρει από τα εργαστήρια μας στην Ακρόπολη τους σπονδύλους που κατασκευάσαμε εμείς.

Να ξαναδούμε όμως την ανύψωση των μαρμάρων στην Ακρόπολη κατά την αρχαιότητα. Η επόμενη εικόνα μας δείχνει πως ανέβαζαν τα μάρμαρα πριν 80 χρόνια και στην συνέχεια πως ανεβάσαμε εμείς τους σπονδύλους, τα τρίγλυφα και τα γείσα που κατασκευάσαμε.

Να δούμε τώρα πως γινόταν η επιπέδωση των εδρών των σπονδύλων στην αρχαιότητα και πως με τον ίδιο τρόπο και εμείς κατορθώσαμε να τηρήσουμε τις τεχνικές αυστηρές προδιαγραφές με ανοχή σε λάθος μέχρι 5% του χιλιοστού.

Δεν διστάζω να το πω ότι από την επιστημονική επιτροπή και από τους τεχνικούς της Ακρόπολης αυτό θεωρήθηκε μεγάλο σύγχρονο επίτευγμα καθώς πετύχαμε αυτές τις τεχνικές ακρίβειες με χειρωνακτικά μέσα. Τα σύγχρονα μηχανήματα που διαθέτουμε φτάνουν σε απόσταση χιλιοστών ή χιλιοστού.

Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ

Σχετικά με την αρχιτεκτονική του Παρθενώνα, είναι ένα πολύ μεγάλο θέμα και ο χρόνος που έχουμε στη διάθεση μας δεν μας επιτρέπει να πούμε πολλά. Θα περιοριστώ σε μια περιγραφή της εξωτερικής όψης του μνημείου και στις περίφημες αρχιτεκτονικές εκλεπτύνσεις. Προηγουμένως όμως θα σας παρουσιάσω τις αναφορές και τα επαινετικά λόγια που συγκέντρωσα με τα οποία έχουν εκφραστεί διάφορα επίσημα πρόσωπα, ιστορικοί, μελετητές, καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο και σε όλες τις εποχές.

• ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΛΕΙΟΤΕΡΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΓΕΝΟΥΣ
• ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
• ΜΙΑ ΕΠΙΒΛΗΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑ
• ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΠΡΟΤΥΠΟ
• ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΣΗ ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
• ΜΕΓΑΛΟΦΥΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΣΥΛΛΗΨΗ
• ΣΥΖΕΥΞΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΑΣΤΟΡΙΑΣ
• ΜΝΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΕΚΠΕΜΠΕΙ ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΣΥΜΒΟΛΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

Επίσης έχουν πει και έχουν γραφεί ότι:

Έχει ΑΥΣΤΗΡΗ ΑΡΜΟΝΙΑ, ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ, ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ, ΗΡΕΜΙΑ, ΚΑΛΛΟΣ, ΤΕΛΕΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΕΛΕΙΟΤΗΤΑ, ΑΝΥΠΕΡΒΛΗΤΗ ΟΜΟΡΦΙΑ, ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΧΑΡΗ, ΕΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΖΩΝΤΑΝΙΑ και ότι παρά τον όγκο του φαίνεται ΑΝΑΛΑΦΡΟΣ και παρά την παλαιότητα του ΕΦΗΒΟΣ. Αυτό το τελευταίο ελέχθη από τον Πλούταρχο όταν ο Παρθενώνας ήταν ηλικίας 500 ετών πριν ακόμα δεχτεί την πυρκαγιά του 267μ.Χ.

Να δούμε τώρα μερικές εικόνες από τους πίνακες του Αναστάσιου Ορλάνδου και από μια έκδοση της «ΜΕΛΙΣΣΑ» πως ήταν ο Παρθενώνας σε διάφορες εποχές από την κλασική εποχή μέχρι σήμερα.

Όταν μιλάμε για τις αρχιτεκτονικές εκλεπτύνσεις εννοούμε τις αδιόρατες καμπυλότητες των βαθμίδων του στηλοβάτη του επιστηλίου και τις αδιόρατες κλίσεις και εντάσεις των κιόνων. Αν προσέξουμε αυτήν την εικόνα θα παρατηρήσουμε το φούσκωμα που δημιουργείται στο κέντρο της απόστασης το οποίο μεταφέρεται και στα υψηλότερα οριζόντια τμήματα του θρίγκου.

Αν τοποθετήσουμε ένα πορτοκάλι σε μία γωνία δεν μπορούμε να το δούμε από την άλλη γωνία διότι το κέντρο υπερυψώνεται κατά 11,5 εκατοστά στις μεγάλες πλευρές και περίπου 6,5 εκατοστά στις μικρές πλευρές. Οι κίονες έχουν μείωση, κλίση και ένταση (ένα φούσκωμα στο 1/3 του ύψους του).

Σ’ αυτό το σκίτσο βλέπουμε, σε υπερβολική σχεδίαση ότι αν επεκτείνουμε νοερά τους κίονες θα συναντηθούν, της μικρής πλευράς στα 4950μ. και της μεγάλης πλευράς στα 2.200μ. Οι γωνιακοί κίονες έχουν κατά 4 εκατοστά μεγαλύτερη διάμετρο από τους υπόλοιπους και οι αποστάσεις των γωνιακών κιόνων με τους γειτονικούς κίονες είναι πιο μικρές από τις άλλες αποστάσεις.

Αυτό έγινε διότι οι γωνιακοί κίονες εκτεθειμένοι στον ορίζοντα θα φαίνονταν πιο λεπτοί, πιο καχεκτικοί. Οι κλίσεις των κιόνων έχουν σαν σκοπό την εντύπωση της τέλειας έδρασης, την αντισεισμικότητα και την αποφυγή της εντύπωσης ότι οι κίονες γέρνουν προς τα έξω λόγω της παραμόρφωσης που δημιουργεί η ανθρώπινη όραση.

Στον Παρθενώνα περιλαμβάνεται ολόκληρη η γνώση της εποχής εκείνης για την οπτική αντίληψη. Για τις οπτικές παραμορφώσεις που προκαλεί η απόσταση και το μέγεθος των κτιρίων υπάρχουν αναφορές και από τον Πλάτωνα. Όλες λοιπόν αυτές οι αρχιτεκτονικές εκλεπτύνσεις φανερώνουν την ικανότητα του Φειδία για την πρόβλεψη του οπτικού αποτελέσματος.

Ανύποπτος ο επισκέπτης νιώθει ξαφνικά να αιχμαλωτίζεται το βλέμμα του επάνω στην γραμμή του κίονα. Παρατηρεί και δεν μπορεί να εξηγήσει τι ακριβώς συμβαίνει. Με την ένταση δίνεται η εντύπωση ότι οι κίονες είναι ζωντανοί οργανισμοί που αναπνέουν  με βαθιά ανάσα για να σηκώσουν τα φορτία.

Για να επιτευχθεί η κλίση του κίονα, η εξωτερική πλευρά του πρώτου σπονδύλου είναι μεγαλύτερη κατά 4 εκ. από την εσωτερική πλευρά. Αυτό διότι πρέπει να δοθεί η κλίση στον κίονα και επειδή ο στυλοβάτης, στο σημείο της έδρασης  έχει κλίση προς τα έξω. Το αντίθετο συμβαίνει στον τελευταίο σπόνδυλο με πιο ήρεμο τρόπο ώστε να ομαλοποιηθεί κάπως η θέση των δωρικών κιονόκρανων όπου εδράζονται τα επιστήλια τα οποία και αυτά έχουν κάποια κλίση.

Κατά τους αρχαιολόγους  ΓΕΩΡΓΙΟ ΜΠΑΚΑΛΑΚΗ και ΑΛΚΗΣΤΗ ΧΩΡΕΜΗ αυτές οι αρχιτεκτονικές ιδιαιτερότητες του Παρθενώνα προϋποθέτουν δυσκολότατους υπολογισμούς και ιδιαίτερη δεξιοτεχνία για την εφαρμογή τους.

Ο Παρθενώνας αποτελείται από 16.000 αρχιτεκτονικά μέλη περίπου. Το καθένα από αυτά έχει την δική του ταυτότητα, τα περισσότερα δεν έχουν απόλυτο γεωμετρικό σχήμα και κατασκευάζονταν ταυτόχρονα από διάφορες ομάδες λιθοξόων. Είχαν τόση ακρίβεια ώστε όταν τοποθετήθηκαν είχαν μεταξύ τους απόλυτη εφαρμογή.

Θα το ξαναπώ πάλι ότι αυτήν την ακρίβεια δέκατων του χιλιοστού πετύχαμε και εμείς στους σπονδύλους, τα τρίγλυφα και τα γείσα που κατασκευάσαμε με χειρωνακτικά μέσα όπως στην αρχαιότητα, καθώς τα σύγχρονα μηχανήματα μας φτάνουν στην απόσταση χιλιοστών και όχι δεκάτων του χιλιοστού.

Σ’ αυτό το σημείο για τον γιο μου Κωνσταντίνο που είχε την κύρια ευθύνη και για τους μαρμαρογλύπτες μας ΘΑΝΟ ΓΕΩΡΓΙΟ, ΤΟΛΗ ΚΥΡΙΑΖΙΔΗ, ΑΝΤΩΝΗ ΚΟΥΦΑ που εργάστηκαν με ζήλο θα ζητήσω το χειροκρότημά σας.

Υπάρχει και κάτι άλλο πολύ σημαντικό. Στην ιστορία του Παρθενώνα έχει πλέον καταγραφεί ότι στα τέλη του 20ου αιώνα η Επιστημονική Επιτροπή της Ακρόπολης επέλεξε μια καλλιτεχνική επιχείρηση από την Μακεδονία  να κατασκευάσει σπονδύλους, τρίγλυφα και γείσα για την αναστήλωση του μνημείου. Αυτό αποτελεί άλλη μία απόδειξη ότι η Μακεδονία, όπως στην αρχαιότητα, συμπορεύονταν πολιτιστικά με την υπόλοιπη Ελλάδα έτσι και σήμερα συμβάλλει στην συντήρηση των μνημείων μας και στη διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Για την Μακεδονία λοιπόν αξίζει άλλο ένα χειροκρότημα.

Ο ΓΛΥΠΤΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ

Ο γλυπτός διάκοσμος του Παρθενώνα αποτελείται από τρεις ενότητες: Τα αγάλματα των Αετωμάτων, τις Μετόπες και τη Ζωφόρο. Μέσα στα δύο τριγωνικά τύμπανα των αετωμάτων θεϊκές μορφές του Ολύμπου, ημίθεοι και ήρωες της Αττικής διηγούνται δύο μύθους σχετικά με τη θεά Αθηνά.

Στο ανατολικό αέτωμα, με θεϊκή μεγαλοπρέπεια η γέννηση της θεάς. Σύμφωνα με έναν πανάρχαιο μύθο, ο Δίας είχε έναν φοβερό πονοκέφαλο και πρόσταξε τον Ήφαιστο να του ανοίξει το κεφάλι. Αυτός χτύπησε με έναν πέλεκυ το κεφάλι του Δία και αμέσως ξεπετάχτηκε από μέσα η Αθηνά με την πανοπλία της, το κράνος και το δόρυ. Ο Δίας στο κέντρο του αετώματος καθισμένος στον θρόνο και δίπλα του όρθια η πρωτοεμφανιζόμενη θεά Αθηνά. Στην αριστερή κλειστή γωνία του τριγώνου από το άρμα του ανατέλλοντος Ηλίου προβάλλονται οι 4 κεφαλές των αλόγων. Οι άλλες θεότητες, σε κατάσταση εκστασιασμού θαμπώνονται από το υπερφυσικό αυτό γεγονός. Στην δεξιά κλειστή γωνία του τριγώνου το θέμα κλείνει με τις κεφαλές των αλόγων από το άρμα της δυομένης  Σελήνης.

Στο δυτικό αέτωμα προβάλλεται ο μύθος της διαμάχης της Αθηνάς με τον Ποσειδώνα για την κυριαρχία της Αττικής γης. Όρθιοι στο κέντρο του αετώματος μόλις έχουν κατέβει από τα άρματα τους, μεγαλοπρεπείς γεμάτοι ζωντάνια, έτοιμοι να αναμετρηθούν. Ο Ποσειδώνας χτυπάει με την τρίαινα του την γη και αναβλύζει νερό. Η Αθηνά καρφώνει το δόρυ της στο χώμα και φυτρώνει μια ελιά. Οι άλλες θεότητες, ημίθεοι και ήρωες παρίστανται μάρτυρες αυτής της αναμέτρησης. Ο βασιλιάς Κέκροπας ανακηρύσσει την θεά Αθηνά προστάτιδα της Αττικής η οποία δίνει και το όνομα στην πόλη, η δε ελιά γίνεται το Ιερό σύμβολο της Αθήνας.

Οι δύο αυτές γλυπτικές συνθέσεις των αετωμάτων αποτελούν το ύψιστο επίτευγμα ανθρώπινης έμπνευσης και δημιουργίας. Η λεπτομέρεια, η αρχιτεκτονική σμίλευση του πεντελικού μαρμάρου, η απόδοση της κίνησης και της ζωντάνιας των μορφών, διατηρούνται ισορροπημένα σε όλα τα σημεία της σύνθεσης, ακόμη και στο πίσω μέρος των ολόγλυφων αγαλμάτων που αποτελούσε την αθέατη πλευρά του έργου.

Οι μετόπες του Παρθενώνα είναι αυτόνομες πλάκες διαστάσεων 1.30Χ1.30 περίπου η κάθε μία, με αναγλυφότητα 25-30 εκατοστών. Φιλοτεχνήθηκαν στα εργαστήρια και τοποθετήθηκαν συρταρωτές στις υποδοχές των τριγλύφων. Οι μετόπες εναλλάξ με τα τρίγλυφα αποτελούν μια συνεχή ζώνη που περιτρέχει το κτίριο κάτω από τα οριζόντια γείσα των αετωμάτων και συνεχίζουν και στις δύο μακριές πλευρές σε μικρή απόσταση από την κατάληξη των μαρμάρινων επικαλύψεων της στέγης του Παρθενώνα. Η ανατολική πλευρά διηγείται σκηνές γιγαντομαχίας. Μυθικοί γίγαντες που θέλησαν να ανατρέψουν ανεπιτυχώς τους θεούς του Ολύμπου.

Η δυτική όψη παριστάνει πολεμικές σκηνές Ελλήνων εναντίον Αμαζόνων. Οι Αμαζόνες ήταν μια πολεμική φυλή γυναικών από τα παράλια του Εύξεινου Πόντου. Η βόρεια όψη διηγείται μάχες από την άλωση της Τροίας και η νότια συμπλοκές Κενταύρων με τους Λάπηθες. Οι Κένταυροι ήταν μυθικά τέρατα τα οποία ήταν άνθρωποι από τη μέση και πάνω και άλογα από τη μέση και κάτω. Κατοικούσαν σε όρη της Θεσσαλίας όπου ζούσαν και οι Λάπηθες. Στον γάμο του βασιλιά των Λαπήθων Πειρίθοου κάλεσαν και τους Κένταυρους οι οποίοι αφού ήπιαν πολύ κρασί επιτέθηκαν στις γυναίκες των Λαπήθων με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν βίαιες σκηνές σώμα με σώμα. Ο Περίθοος βοηθούμενος από τον Θησέα κατόρθωσε να νικήσει τους Κενταύρους.

Η ζωφόρος κοσμεί το πάνω μέρος της τοιχοποιίας και των δύο επιστηλίων, Πρόναου και Οπισθόναου, εξωτερικά του σηκού στο ύψος της οροφής. Αποτελείται από λίθους σε διάφορα μήκη, πάχους 60 εκατοστών και ύψος 1.00μ περίπου σε συνεχή ανάγλυφη παράσταση 160 μέτρων.

Ο Φειδίας σε μία αξιοθαύμαστη καλλιτεχνική σύλληψη παριστάνει την λαμπρή πομπή των Παναθηναίων. Στα Παναθήναια που τελούνταν κάθε χρόνο, οι Αθηναίοι γιόρταζαν τα γενέθλια της θεάς Αθηνάς. Κάθε 4 χρόνια όμως ήταν τα μεγάλα Παναθήναια όπου διοργανώνονταν η επίσημη πομπή με σκοπό τη μεταφορά του ιερού πέπλου με το οποίο έντυναν το λατρευτικό ξόανο της θεάς Αθηνάς. Το ξόανο ήταν ένα ξύλινο άγαλμα που πίστευαν οι Αθηναίοι ότι έπεσε από τον ουρανό.

Σε μια μεγαλοπρεπή πομπή, τελετάρχες, ιερείς, παρθένες, με υδρίες, κάνιστρα και τελετουργικά σκεύη, ιππείς, άρματα, οπλίτες, καλλιτέχνες, γέροντες με κλαδιά, νέοι που έφερναν ζώα προς θυσία, ξεκινώντας από την νοτιοδυτική γωνία του ναού σε δύο ξεχωριστά ρεύματα κατευθύνονται προς το κέντρο της ανατολικής όψης. Το ένα ρεύμα διερχόμενο από τη δυτική και βόρεια όψη και το άλλο έχοντας ως αφετηρία το ίδιο σημείο διαμέσου της νότια πλευράς τερματίζουν στο κέντρο της ανατολικής όψης, όπου ο αρχιερέας πλαισιωμένος από τους θεούς του Ολύμπου παραλαμβάνει το ιερό πέπλο της θεάς Αθηνάς.

360 ανθρώπινες και θεϊκές μορφές και πλήθος ζώων συνθέτουν αυτό μεγαλοφυές γλυπτικό δημιούργημα. Η δυναμική του έργου σταματά τον χρόνο τη στιγμή που σε κάθε πρόσωπο και σε κάθε κίνηση αποτυπώνεται η ένταση, η εγρήγορση, η ευθυμία, η ανταγωνιστική και επιδεικτική διάθεση των ιππέων, ο ενθουσιασμός, η μεγαλοπρέπεια, η ιερότητα και η προσήλωση ανάλογα με το ρόλο που διαδραματίζει η κάθε μορφή.

Ο γλυπτός διάκοσμος του Παρθενώνα συμπληρώνεται με τις τέσσερις λεονταροκεφαλές στις γωνίες του μνημείου που χρησίμευαν σαν υδρορροές και τα ανθεμωτά ακρωτήρια που κοσμούσαν τις κορυφές και τις απολήξεις των αετωμάτων.

Τα γλυπτά του Παρθενώνα σμιλεύτηκαν σε καθάριο Πεντελικό μάρμαρο. Εργάστηκαν περίπου πενήντα Έλληνες γλύπτες, υπό την φωτεινή καθοδήγηση του Φειδία. Οι πιο ικανοί, γνωστοί και από άλλα έργα τους, ο Μύρων ο οποίος ήταν πρεσβύτερος του Φειδία, ο Καλλίμαχος, ο δημιουργός του κορινθιακού κιονόκρανου, ο Αλκαμένης, ο Κριτίων, ο Κρησίλας, ο Αγοράκριτος, ο Κολώτης και άλλοι άξιοι καλλιτέχνες.

Δυστυχώς αυτά τα γλυπτικά αριστουργήματα των καλλιτεχνικών της ελληνικής αρχαιότητας, που λάμπρυναν τον παγκόσμιο πολιτισμό, υπέστησαν ανεπανόρθωτες καταστροφές σε διάφορες εποχές και από διάφορες αιτίες. Οι πιο σημαντικές όμως ζημιές που σημάδεψαν την ιστορική πορεία του μνημείου διαμέσου των αιώνων ήταν η ανατίναξη του Παρθενώνα από μια βόμβα του Μοροζίνι  και η λεηλασία των ακρωτηριασμένων πλέον γλυπτών από τον Λόρδο Έλγιν. Η ανατίναξη έγινε όταν το 1687 ο Ενετός Μοροζίνι πολιορκούσε την Ακρόπολη στην οποία ήταν οχυρωμένοι οι Τούρκοι και χρησιμοποιούσαν τον Παρθενώνα για πυριτιδαποθήκη. Μια οβίδα που διαπέρασε τη στέγη προκάλεσε τρομακτική έκρηξη με αποτέλεσμα τον διαμελισμό του μνημείου.

115 χρόνια περίπου μετά την ανατίναξη τα γλυπτά του Παρθενώνα αν και ακρωτηριασμένα διατηρούσαν τη δύναμη να εμπνέουν τους νέους καλλιτέχνες και προκαλούσαν τον θαυμασμό των ξένων περιηγητών. Θα μπορούσαμε και σήμερα να θαυμάζουμε, έστω και σε αυτή την κατάσταση, τους θεούς του Ολύμπου, τους ημίθεους και τους ήρωες της Αττικής εκεί που τους τοποθέτησε ο Φειδίας αν δεν κατέφθανε στην Αθήνα το 1801 το συνεργείο του Λόρδου Έλγιν. Ο Λόρδος Έλγιν έγινε παγκοσμίως γνωστός για τις βάρβαρες και ανέντιμες πράξεις του εις βάρος του μνημείου και της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Ως πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη εκμεταλλεύτηκε κατά τον καλύτερο τρόπο το κύρος και τη δύναμη της Αγγλίας της εποχής εκείνης και κατόρθωσε να προμηθευτεί από τους Τούρκους το περιβόητο φιρμάνι που του επέτρεπε να σχεδιάσει και να αντιγράψει τα γλυπτά του Παρθενώνα.

Έχοντας λοιπόν την ελευθερία κινήσεων στην Ακρόπολη εγκατέστησε μία ομάδα «καλλιτεχνών», κατεδαφιστών θα έλεγα εγώ,  οι οποίοι για μια πενταετία επιδόθηκαν στο καταστροφικό τους έργο που είχε σαν αποτέλεσμα την απογύμνωση του μνημείου. Έργα για τα οποία έχουν γραφτεί ύμνοι, αριστουργήματα που θαύμασε όλη η ανθρωπότητα, αγάλματα που ο διάσημος γλύπτης Κανόβα θεώρησε ότι ήταν ιεροσυλία μόνο και να τα αγγίζει κανείς, ο λόρδος Έλγιν δεν δίστασε να τα βεβηλώσει και να τα αποσπάσει από το μνημείο προκαλώντας ανεπανόρθωτες ζημιές σε αυτά και στα πλησίον αρχιτεκτονικά μέλη.

Από τη νότια πλευρά του Παρθενώνα αφαίρεσε 15 μετόπες. Κατά την αποξήλωση τους εκτός από τις ζημίες που προκλήθηκαν στα υπερκείμενα γείσα, τα οποία οι εργάτες πετούσαν κατά της γης, τους ξέφυγε και μια μετόπη από τα χέρια,  η οποία κομματιάστηκε πέφτοντας από ύψος 12 μέτρων. Το γεγονός αυτό όπως αναφέρει ο Βρετανός καθηγητής Εντουαρτ  Ντανιελ  Κλαρκ προκάλεσε και το δάκρυ του Τούρκου διοικητή και έγραψε: «…είδαμε με θλίψη το κενό που δημιουργήθηκε από την αφαίρεση της μετώπης. Όλοι οι πρέσβεις της υφηλίου και όλοι οι ηγεμόνες όσα μέσα και πλούτη και αν διαθέτουν δεν θα μπορέσουν ποτέ να αποκαταστήσουν αυτήν την ζημιά».

Από τη ζωφόρο απέσπασαν 56 πλάκες συνολικού μήκους 60 μέτρων. Οι λίθοι της ζωφόρου έχουν πάχος 60 εκατοστά και αποτελούν βασικό δομικό στοιχείο του μνημείου. Χρησιμοποιώντας ειδικά πριόνια οι άνθρωποι του Έλγιν απέκοψαν μια φέτα από την κύρια όψη των λίθων όπου ήταν η γλυπτή παράσταση.

Η καταστροφική μανία του Έλγιν και το μέγεθος της ιεροσυλίας κορυφώνονται κατά την απογύμνωση των αετωμάτων όπου με άγαρμπο και βίαιο τρόπο αφαιρέθηκαν δεκαεπτά θεϊκές μορφές. Η ζημιά που προκλήθηκε στην σύνθεση και στην έμπνευση του Φειδία είναι κάτι που θα δικαίωνε την μεγαλύτερη θεϊκή τιμωρία.

Έκπληκτοι οι περιηγητές, αρχαιολάτρες, καλλιτέχνες, άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης είδαν τον Παρθενώνα να μετατρέπεται ξαφνικά σε εργοτάξιο κατεδαφιστών.

Ο διάσημος αρχιτέκτονας Ρόμπερτ Σμιρκ αναφέρει: «ενοχλήθηκα ιδιαίτερα όταν έβλεπα τους εργάτες του Έλγιν να μετακινούν με λοστούς τα μάρμαρα των τοίχων για να αφαιρέσουν ανάγλυφες πλάκες της ζωφόρου. Οι πέτρες που έπεφταν στο δάπεδο του ναού τράνταζαν όλο το έδαφος με ένα βαθύ κενό ήχο που έμοιαζε σαν σπασμωδικό μουγκρητό του πληγωμένου πνεύματος του ναού.

Ο δε καθηγητής Εντουαρτ  Ντόνγουελ έγραψε τα εξής: «στρέφαμε με αποτροπιασμό το πρόσωπο μας να μην δούμε αυτές τις βέβηλες πράξεις που κατέστρεφαν ότι παρήγγειλε η υψηλή διάνοια του Περικλή και ότι εκτέλεσε η μεγαλοφυΐα του Φειδία.

Την μεγαλύτερη όμως αντίδραση προκάλεσε ένας άλλος λόρδος της Αγγλίας, ο Λόρδος Βύρων. Υψώνοντας την ποιητική του φωνή μαστιγώνει με ανελέητη γλώσσα τον Έλγιν για τις ανήθικες και βάρβαρες πράξεις του που κηλίδωσαν το όνομα της Αγγλίας.

«Τυφλά είναι τα μάτια που δεν δακρύζουν βλέποντας τη λεηλασία των ιερών από βέβηλα χέρια Εγγλέζων…»

«…Καταραμένη νάναι η ώρα που ξεχύθηκαν από το νησί τους για να γκρεμίσουν τα ιερά που φθονεροί καιροί σεβάστηκαν και τύραννοι άφησαν όρθια…»

«Αγγλία! Δεν σε καλοτυχίζω που είναι δικό σου παιδί, ενώ οι λεύτεροι άντρες σου έπρεπε να σπλαχνιστούν αυτή τη γη που κάποτε ελεύθερη υπήρξε και σήμερα αιμορραγεί…»

«Ελάτε λοιπόν εσείς κλέφτες ελεεινοί να συλήσετε ότι απόμεινε στον μαραμένο τόπο και ότι προσκυνητές ζητούν να δουν…»

Στο σύνολο των γλυπτών που αφαίρεσε ο Έλγιν από τα μνημεία της Ακρόπολης συμπεριλαμβάνεται η Καρυάτιδα και ο κίων του Ερεχθείου, τέσσερις πλάκες από τη ζωφόρο του Ναού της Αθηνάς Νίκης και ένα δωρικό κιονόκρανο από τα Προπύλαια. Όλα αυτά τα αριστουργήματα που αποτελούν τον θησαυρό της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς εκλάπησαν από τον Έλγιν με μοναδικό σκοπό τη διακόσμηση της εξοχικής του κατοικίας στην Σκωτία. Αυτό φαίνεται  από ένα γράμμα που έστειλε ο Έλγιν προς τον Λουσιέρι που ήταν επικεφαλής του συνεργείου του στις 10 Ιουλίου1801 και από το ημερολόγιο της γυναίκας του Μαίρης Έλγιν  (3 Μαΐου 1802). Έτσι καταρρίπτονται και οι ισχυρισμοί των υποστηρικτών του Έλγιν που λένε ότι ο Βρετανός πρέσβης της Κωνσταντινούπολης προέβη σε αυτές τις πράξεις για να προωθήσει τις καλές τέχνες στην Αγγλία. Δυστυχώς όμως για αυτόν δεν κατόρθωσε να διακοσμήσει την έπαυλη του γιατί επήλθε η θεία τιμωρία που του επιφύλαξε μεγάλες συμφορές και τον υποχρέωσε να πουλήσει τελικά την συλλογή του το 1816 στην Βρετανική κυβέρνηση και στη συνέχεια να καταλήξουν τα γλυπτά στο Βρετανικό μουσείο.

Κατά τη διαπραγμάτευση που έκανε για την τιμή των κλεμμένων έργων ο Λόρδος Έλγιν έθεσε σαν όρο τα γλυπτά των δημιουργών της ελληνικής κλασικής εποχής να φέρουν το όνομά του και δυστυχώς μέχρι σήμερα είναι παγκοσμίως γνωστά ως Ελγίνεια Μάρμαρα. Όμως τα έργα τέχνης παίρνουν το όνομα του δημιουργού ή το όνομα του μνημείου για το οποίο δημιουργήθηκαν. Είναι τα γλυπτά του Φειδία, του Μύρωνα, του Αλκαμένη. Είναι τα γλυπτά του Παρθενώνα, τα γλυπτά του Ερέχθειου και του Ναού της Αθηνάς Νίκης. Δεν είναι τα γλυπτά του αρχαιοκάπηλου Έλγιν. Δεν επιτρέπεται τουλάχιστον σε εμάς τους Έλληνες να τα αποκαλούμε Ελγίνεια μάρμαρα και να τιμάμε έτσι αυτόν που βεβήλωσε τα μνημεία μας.

Η Ελλάδα που είναι η γενέτειρα αυτών των πολιτιστικών θησαυρών άλλα και όλη η ανθρωπότητα πρέπει να φροντίσει τα γλυπτά της Ακρόπολης να συγκεντρωθούν στο χώρο  που τα δημιούργησε. Το νέο μουσείο της Ακρόπολης σύμφωνα με ένα γκάλοπ που έγινε στη Μεγάλη Βρετανία είναι το καλύτερο μουσείο του κόσμου. Κάτω από τον καταγάλανο ουρανό, σε οπτική σχέση με τον Παρθενώνα, με υπερσύγχρονες και κατάλληλες κλιματολογικές συνθήκες, τα καταπονημένα αγάλματα θα διατηρηθούν κατά τον καλύτερο τρόπο για να παραδοθούν στις επόμενες γενεές στην καλύτερη τους κατάσταση.

Η Μεγάλη Βρετανία δε, πρέπει να κατανοήσει ότι δεν της ανήκουν τα γλυπτά διότι είναι μια τρίτη χώρα και δεν μπορεί ούτε να ισχυρισθεί ότι πρόκειται για λάφυρα πολέμου. Εξάλλου υπέρ της επιστροφής των γλυπτών σήμερα τάσσεται όλη η ανθρωπότητα και η πλειοψηφία των βρετανών πολιτών. Διότι τα γλυπτά του Παρθενώνα δεν αποτελούν ένα μεμονωμένο έργο τέχνης που θα μπορούσε να εκτεθεί σε οποιοδήποτε μουσείο. Είναι τμήματα ενός συνόλου, είναι μέλη μια οικογένειας, είναι μέρος μια ιστορίας. Η αφαίρεση κάποιων τμημάτων από τα αγάλματα και από τις γλυπτικές παραστάσεις του Παρθενώνα είναι σαν να σχίζουμε κάποιες σελίδες ή να αφαιρούμε κάποιες εικόνες από ένα πολύτιμο βιβλίο. Είναι σαν να καταργούμε το ρεφραίν από ένα όμορφο τραγούδι.

Τα έργα αυτά αν και ακρωτηριασμένα προκαλούν τον θαυμασμό και το ενδιαφέρον αναρίθμητων επισκεπτών της Ακρόπολης και του Βρετανικού  Μουσείου. Ο μελετητής όμως δυσκολεύεται να σχηματίσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για το τι διηγείται η κάθε παράσταση καθότι τα γλυπτά είναι μοιρασμένα, άλλα στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης και άλλα στο Βρετανικό Μουσείο. Πρέπει να γνωρίζετε ότι σε όλον τον κόσμο έχουν συσταθεί 17 και πλέον επιτροπές για την επιστροφή των γλυπτών, εκ των οποίων οι δύο είναι στην Μεγάλη Βρετανία. Οι επιτροπές λοιπόν αυτές, διάφοροι φορείς, οργανώσεις και προσωπικότητες από όλο τον κόσμο πιέζουν όλο και περισσότερο τους υπεύθυνους του Βρετανικού Μουσείου.

Πρέπει όμως να βγει προς τα έξω και η φωνή η δική μας. Η φωνή του απλού Έλληνα. Η φωνή των νέων της Ελλάδας. Η φωνή η δική σας. Πρέπει η παγκόσμια κοινή γνώμη να πληροφορηθεί ότι ο ελληνικός λαός που στερήθηκε για δυο αιώνες το πιο σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής του κληρονομιάς ζητά επίμονα από τους Βρετανούς την επιστροφή αυτών των πολιτιστικών θησαυρών που είναι η ψυχή και η ταυτότητα των Ελλήνων.

Όσοι ακόμα δεν πείθονται ότι τα γλυπτά πρέπει να επιστραφούν στην Αθήνα, ας πάνε στην Ακρόπολη να αφουγκραστούν τα μάρμαρα. Ας πάνε να δούνε τις γυμνές όψεις των μαρμάρων από όπου πριονίστηκε η ζωφόρος. Ας αντικρίσουν τις κενές θέσεις των αετωμάτων, όπου ο Φειδίας κάτω από το βλέμμα το Περικλή τοποθέτησε αυτά τα αριστουργήματα των ελλήνων δημιουργών. Αν τολμούν ας κοιτάξουν στα μάτια τις Καρυάτιδες να δουν την μαρμαρωμένη θλίψη τους για την ξενιτεμένη αδερφή και ας ρωτήσουν τους χιλιάδες ταξιδιώτες από όλον τον κόσμο που καθημερινά επισκέπτονται την Ακρόπολη. Που θα προτιμούσαν να θαυμάζουν τα αριστουργήματα του Φειδία και των άλλων δημιουργών της ελληνικής αρχαιότητας, στην ηλιόλουστη πατρίδα τους την Αθήνα ή στο σκοτεινό τόπο εξορίας τους το Λονδίνο;

Η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη είχε πει: «Ελπίζω, πριν πεθάνω να δω τα μάρμαρα του Παρθενώνα στον τόπο μας. Αν όμως επιστρέψουν αφού πεθάνω, θα ξαναγεννηθώ». Εγώ αγαπητοί μου πιστεύω πως κάποια μέρα η Μελίνα θα ξαναγεννηθεί.

Τελειώνοντας θέλω να πω ότι ο Παρθενώνας με την κατασκευαστική του τελειότητα, την αρχιτεκτονική του, τον γλυπτό διάκοσμο και τις συμβολικές αξίες που εκπέμπει, διδάσκει στους επισκέπτες τέχνη και πολιτισμό. Αυτό το μνημείο που δεν έχει λαλιά, έχει πνεύμα  για εμάς τους Έλληνες, καθώς όσοι  το επισκέπτονται, και ενώ  θαυμάζουν το μεγαλείο του και μαθαίνουν την ιστορία του, διδάσκονται και πατριωτισμό.

Αυτό πιστεύω ότι λείπει σήμερα από τους πολιτικούς μας και αμφιβάλλω αν οι μισοί από τους τριακόσιους έχουν ανέβει έστω και μια φορά επάνω στην Ακρόπολη.

Αν κάποιος που βρίσκεται σε ηγετική θέση , επισκεφτεί την Ακρόπολη και δει τα επιτεύγματα των προγόνων μας, δεν μπορεί να μην αναρωτηθεί «εγώ τι πρέπει να κάνω για την χώρα μου;»

ΠΗΓΕΣ

Ο ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ ΚΑΙ Η ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑ ΝΕΩΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ, Εκδοτικός οίκος «ΜΕΛΙΣΣΑ»

Σάββας Κονταράτος, Μανόλης Κορρές, Άγγελος Δεληβοριάς, Φάνης Μαλλούχου – Tufallo, Στέλιος Λυδάκης, Χαράλαμπος Μπούρας, Δημήτρης Φιλιππίδης, Αλέξανδρος Αργυρίου

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΝΤΕΛΗ ΣΤΟΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Μανόλης Κορρές

ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΔΟΜΗΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, Αναστ. Ορλάνδος

Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΟΣ , Πίνακες 2 τόμοι, Αναστ. Ορλάνδος, εκδόσεις  Αρχαιολογική  Εταιρεία,  1976, 1977, 1978

Η ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, Μαρία Μπρούσκαρη

ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Άλκηστις Χωρέμη – Σπετσιέρη

ΑΚΡΟΠΟΛΗ,   Γ. Παπαθανασόπουλου

Η ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ, Γεώργιος Δοντάς

Η ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ, Βιτώ Αγγελοπούλου

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ, Gisela Richter

ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Τόμος 2β’, Μανόλης Κορρές

ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΟΨΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Κώστας Ζάμπας

ΔΟΜΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Νίκος Τογανίδης

ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, Μανόλης Ανδρόνικος

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, Επιστημονικές επιμορφωτικές διαλέξεις, Μανόλης Κορρές

ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, Δημήτρης Παπαστάμου

«ΑΝΘΕΜΙΟΝ», Τεύχος 19, Εκδόσεις μαθητών

«ΑΝΘΕΜΙΟΝ», Τεύχος 16, Βράβευση μαρμαροτεχνιτών

«ΑΝΘΕΜΙΟΝ», Τεύχος 20, Μουσείο Ακρόπολης.

The post Η κατασκευή, η αρχιτεκτονική και ο γλυπτός διάκοσμος του Παρθενώνα appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.

Η λεηλασία των μνημείων της Ακρόπολης από τον λόρδο Έλγιν για εμάς τους Έλληνες είναι και θα είναι πάντα μία ανοικτή πληγή και για κάθε πολιτισμένο άνθρωπο της γης μια άδικη και αποτρόπαια πράξη. Μία άδικη πράξη ενός εκπροσώπου του αγγλικού στέμματος εις βάρος της πολιτιστικής κληρονομιάς ενός ένδοξου και υπερήφανου έθνους, που ακόμα και μέσα από το σκοτάδι της δουλείας δεν έπαψε ποτέ να διδάσκει την Ευρώπη, Τέχνη και Πολιτισμό. Πριν όμως αρχίσω να εξιστορώ τα φοβερά γεγονότα που έλαβαν χώρα  την εποχή εκείνη, θεωρώ ότι θα ήταν πολύ χρήσιμο να προσπαθήσω να σας δώσω μια συνοπτική εικόνα της ιστορίας του Βράχου της Ακρόπολης και να κάνω μια σύντομη περιγραφή των μνημείων που κτίσθηκαν εκεί πριν και μετά την κατασκευή του Παρθενώνα.

Σύμφωνα με τις ιστορικές πήγες και τα αρχαιολογικά ευρήματα που υπάρχουν, ο Βράχος τις Ακρόπολης άρχισε να κατοικείται το 4000 με 3500 π.Χ.  Όπως παρατηρούμε στην μακέτα του Μανόλη Κορρέ, οι άνθρωποι της εποχής εκείνης κατοικούσαν σε πήλινες καλύβες. Ασχολούνταν με την γεωργία, την κτηνοτροφία και το κυνήγι και όπως βλέπουμε στην μακέτα, άρχισαν να κατασκευάζουν με πέτρες τα πρώτα οχυρά για να προστατεύονται από εχθρικές επιδρομές. Καθώς περνούσαν τα χρόνια και οι αιώνες και φθάνουμε στο 1500 π.Χ. στην κορυφή του Βράχου παρατηρείται αύξηση του πληθυσμού με αποτέλεσμα να επεκταθεί ο οικισμός στις πλαγιές τις Ακρόπολης και στους γύρω λόφους όπου υπήρχαν και άφθονες σπηλιές. Την εποχή εκείνη οικοδομείται και το πρώτο κτήριο στην Ακρόπολη για  την κατοικία του άρχοντα που πιθανολογείται να ήταν ο μυθικός Θησέας. Το κτήριο αυτό τον 7° αιώνα π.Χ. μετατρέπεται σε ναό για την λατρεία της Αθηνάς. Είναι ο Αρχαίος Ναός ή Αρχαίος Νεώς, ο οποίος, μετά από πολλές τροποποιήσεις και αφού εμπλουτίστηκε με περίτεχνα αρχιτεκτονικά στοιχεία, το 525π.Χ. έλαβε την τελική του μορφή. Όμως το 480π.Χ. οι Πέρσες, που πριν δέκα χρόνια είχαν ηττηθεί στον Μαραθώνα, καταλαμβάνουν την Αθήνα και επιφέρουν μεγάλες καταστροφές στην Ακρόπολη κατεδαφίζοντας και τον «Αρχαίο Νεώ», τα θεμέλια του οποίου σώζονται μέχρι σήμερα μπροστά από τις Καρυάτιδες του Ερεχθείου. Αρχιτεκτονικά μέλη των αετωμάτων αυτού του ναού φυλάσσονται στο Νέο  Μουσείο  της Ακρόπολης, ενώ άλλα στοιχεία όπως τρίγλυφα, μετώπες και γείσα, είναι εντοιχισμένα στο Βόρειο Τείχος, το γνωστό ως Θεμιστόκλειο Τείχος. Στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης φυλάσσονται και πάρα πολλά αξιόλογα αγάλματα του 6ου αιώνα π.Χ. όπως οι πανέμορφες και παγκοσμίως γνωστές ΚΟΡΕΣ.

Στην θέση του σημερινού Παρθενώνα υπάρχουν ευρήματα από τρεις αρχαιότερους ναούς. Ο πρώτος Παρθενώνας γνωστός ως ο Πρωταρχικός Παρθενώνας κτίσθηκε το 600 περίπου π.Χ. Σπόνδυλοι των κιόνων και δωρικά κιονόκρανα από πωρόλιθο βρίσκονται διάσπαρτα στον περιβάλλοντα χώρο του Βράχου και τμήματα των αετωμάτων με γλυπτικές συνθέσεις φυλάσσονται στο Νέο  Μουσείο  Ακρόπολης. Ο ναός αυτός ήταν πολύ μικρότερος του Παρθενώνα και διατηρήθηκε 80 χρόνια περίπου. Γύρω στο 500 π. Χ. την εποχή του Κλεισθένη, λίγα χρόνια μετά την ίδρυση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, κατασκευάσθηκε στον ίδιο χώρο ένα τεράστιο συμπαγές βάθρο με σκοπό να ανεγερθεί εκεί ένας νέος κολοσσιαίος ναός· Τμήματα αυτού του βάθρου είναι ορατά και σήμερα, σε κάποια σημεία δε εξέχουν κατά πολύ από τα θεμέλια του Παρθενώνα Σύμφωνα με πολλούς μελετητές ο ναός αυτός θεωρείται ο δεύτερος Παρθενώνας. Οι εργασίες όμως αυτού του κολοσσιαίου κτίσματος διακόπηκαν νωρίς, γιατί άρχισε να εμφανίζεται ο Περσικός κίνδυνος. Μετά την μάχη του Μαραθώνα το 490π.Χ. οι Αθηναίοι θέλοντας να δείξουν την ευγνωμοσύνη τους στην προστάτιδα της πόλης την θεά Αθηνά για την μεγάλη τους νίκη κατά των μυριάδων Περσών, άρχισαν να χτίζουν ένα καινούριο ναό στην ίδια θέση χρησιμοποιώντας ένα μεγάλο τμήμα του βάθρου που αναφερθήκαμε προηγουμένως. Στον καινούργιο ναό, που είναι και αυτός δωρικού ρυθμού, χρησιμοποιείται για πρώτη φορά μάρμαρο από την Πεντέλη, ενώ όλοι οι προηγούμενοι ναοί ήταν κτισμένοι με πωρόλιθο. Αυτός είναι ο 3ος Παρθενώνας, ή, όπως συχνά αναφέρεται, ως Προπαρθενώνας. Και αυτός όμως ο ναός δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, γιατί κατά την οικοδόμηση του καταστράφηκε από τους Πέρσες το 480π.Χ. μαζί με τον Αρχαίο Ναό ή Αρχαίο Νεώ και άλλα Ιερά της Ακρόπολης. Ημίεργοι μαρμάρινοι σπόνδυλοι των κιόνων του Προπαρθενώνα βρίσκονται διάσπαρτοι στον χώρο της Ακρόπολης. Πολλοί από αυτούς έχουν ενσωματωθεί στο βόρειο τείχος πίσω από Ερέχθειο, άλλοι δε σπόνδυλοι και πολλά άλλα μάρμαρα χρησιμοποιήθηκαν στην ανέγερση του 4ου Παρθενώνα του Περικλή, όπως θα δούμε στην συνέχεια.

Σ’ αυτό το σημείο θα μου επιτρέψετε να κάνω μία παρένθεση και να μεταφερθούμε στον Μαραθώνα, όπου οι Αθηναίοι το 485π.Χ. περίπου,  λίγα χρόνια μετά την μάχη έστησαν το Τρόπαιον της Νίκης στον χώρο αυτό σαν ανάμνηση του σημαντικού αυτού γεγονότος. Πρόκειται για έναν κίονα ιωνικού ρυθμού ύψους δέκα μέτρων, του οποίου το αρχαίο κιονόκρανο και τμήματα του κορμού βρίσκονται στο Μουσείο του Μαραθώνα. Η αναφορά μου σε αυτό το μνημείο γίνεται, πρώτον επειδή συνδέεται με τα ιστορικά γεγονότα εκείνης της εποχής και δεύτερον για να σας πληροφορήσω ότι στα Ολυμπιακά έργα του 2004 συμπεριλήφθηκε και η ανακατασκευή αυτού του ιστορικού μνημείου  σε  μελέτη  του  Μανόλη  Κορρέ, το οποίο φιλοτεχνήθηκε εδώ στην Μακεδονία στα καλλιτεχνικά μας εργαστήρια στο Καβαλάρι της Θεσσαλονίκης. Πριν στηθεί στον αρχαιολογικό χώρο του Μαραθώνα, έγινε η δοκιμαστική τοποθέτηση του στον χώρο μας και το επισκέφτηκαν 13 σχολεία του νομού Θεσσαλονίκης όπου 1500 μαθητές και πολλοί εκπαιδευτικοί είχαν την ευκαιρία να ενημερωθούν για τον τρόπο κατασκευής του έργου, να το περιεργαστούν και να αγγίξουν το ιωνικό κιονόκρανο. Θα ήθελα επί πλέον να σας πληροφορήσω ότι η συμμετοχή μιας καλλιτεχνικής επιχείρησης μαρμάρου της Μακεδονίας στις αναστηλώσεις των κυριοτέρων μνημείων της χώρας μας, όπως στον Παρθενώνα, στα Προπύλαια, στην Αρχαία Ολυμπία, στους Φιλίππους, στην Πέλλα, στην Κέα και σε πολλά άλλα, αποδεικνύει ότι η Μακεδονία όπως στην αρχαιότητα συμπορεύονταν πολιτιστικά με την υπόλοιπη Ελλάδα, έτσι και σήμερα συμβάλλει στην συντήρηση των μνημείων μας και στην διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Επιστρέφουμε όμως και πάλι στην Ακρόπολη, όπου 30 χρόνια περίπου μετά την καταστροφή του 3ου Παρθενώνα επάνω στα ίδια θεμέλια άρχισε να κτίζεται ο 4ος Παρθενώνας του Περικλή. Ο Περικλής ήταν ένας άξιος πολιτικός και μία πνευματική φυσιογνωμία σπάνιας εμβέλειας. Αφού κατόρθωσε να εξασφαλίσει μακροχρόνια ανακωχή με τους Πέρσες και αφού εδραίωσε την Δημοκρατία και την ευημερία στον λαό του, έπεισε τις συμμαχικές πόλεις των Ελλήνων ότι έπρεπε να κτιστεί ένας μεγαλοπρεπής ναός αφιερωμένος στην θεά Αθηνά.

Επέλεξε τους πιο ικανούς αρχιτέκτονες της εποχής εκείνης, Ικτίνο και Καλλικράτη, που όπως αποδεικνύεται μετά από 2500 χρόνια είναι οι κορυφαίοι αρχιτέκτονες όλων των εποχών. Ο φίλος του και στενός συνεργάτης του Φειδίας,  ήταν ο καλλιτεχνικός σύμβουλος του Περικλή και ο γενικός επόπτης όλων των εργασιών. Ο Παρθενώνας άρχισε να κτίζεται το 447 π.Χ. και κατασκευάσθηκε εξ’ ολοκλήρου από λευκό μάρμαρο Πεντέλης. Οι οικοδομικές εργασίες του αποπερατώθηκαν το 438π.Χ. σε εννέα μόλις χρόνια και άλλα έξι χρόνια χρειάστηκαν για να ολοκληρωθεί ο γλυπτός διάκοσμος. Όλοι οι μελετητές, ερευνητές, ιστορικοί, τεχνικοί που ασχολήθηκαν με την μελέτη του μνημείου εκφράστηκαν με θαυμασμό που σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα και με τα πρωτόγονα μέσα της εποχής εκείνης κτίστηκε αυτός ο ναός με την ανυπέρβλητη ομορφιά, τις φανταστικές αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες, την κατασκευαστική ακρίβεια και την απόλυτη εφαρμογή μεταξύ των αρχιτεκτονικών μελών.

Τα γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούνται κυρίως από τρεις ενότητες. Τα αγάλματα των Αετωμάτων, τις Μετώπες και τις πλάκες τις Ζωφόρου. Αυτές οι γλυπτικές συνθέσεις αποτελούν το ύψιστο επίτευγμα ανθρώπινης έμπνευσης και δημιουργίας. Σμιλεύτηκαν σε καθάριο Πεντελικό μάρμαρο και εργάστηκαν περίπου πενήντα Έλληνες γλύπτες, κάτω από την φωτεινή καθοδήγηση του Φειδία. Οι πιο ικανοί, γνωστοί και από άλλα έργα τους, είναι ο Μύρων, ο Καλλίμαχος, ο Αλκαμένης, ο Αγοράκριτος και άλλοι άξιοι καλλιτέχνες. Το έργο τους έγινε αντικείμενο μελέτης από μελετητές και ιστορικούς σε όλες της εποχές και αποτέλεσε ένα μεγάλο σχολείο για τους καλλιτέχνες όλου του κόσμου. Ο Παρθενώνας αποτελεί την αποκορύφωση των προσπαθειών όλων των Ελλήνων που επί αιώνες μοχθούσαν για να φτάσουν σε αυτό το ύψιστο σημείο δύναμης και πολιτισμού. Θεωρείται το τελειότερο επίτευγμα ανθρώπινης δημιουργίας, όπου με απόλυτη αρμονία συνεργάστηκαν η φύση και ο άνθρωπος και δεν είναι έργο ενός ανθρώπου. Είναι ένα έργο συλλογικό, όπου υπήρξαν μικροί και μεγάλοι δημιουργοί σε μία ευτυχή συγκυρία, που όλοι από τον Φειδία μέχρι και τον τελευταίο λατόμο και μεταφορέα μαρμάρων έδωσαν τον καλύτερο τους εαυτό για να επιτευχθεί αυτό το αρχιτεκτονικό και καλλιτεχνικό θαύμα.

Το 438π.Χ. άρχισαν να κτίζονται τα Προπύλαια με αρχιτέκτονα τον Μνησικλή. Οι εργασίες σταμάτησαν το 432π.Χ. πριν αποπερατωθεί τελείως το κτίριο εξαιτίας του πελοποννησιακού πολέμου. Το συγκρότημα των Προπυλαίων είναι ένα πολυσύνθετο κτίριο. Εναρμονίστηκε πλήρως με την αρχιτεκτονική αξία του Παρθενώνα και αποτελεί και αυτό ένα αριστούργημα της αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής. Μόλις περάσει κάποιος τα Προπύλαια και αντικρίσει τον Παρθενώνα, που δεσπόζει στον χώρο της Ακρόπολης, δεν μπορεί να μην στρέψει το βλέμμα του αριστερά όπου θα αντικρίσει το Ερέχθειο. Ένα ιδιόμορφο κτίριο με ποικίλες αρχιτεκτονικές παραλλαγές. Ένα πραγματικό κομψοτέχνημα με τέσσερις διαφορετικές όψεις πλούσια διακοσμημένες. Ένα πανέμορφο ιωνικό κτίριο που η μορφή του δεν συγγενεύει με κανένα άλλο κτίριο της αρχαιότητας. Με αρχιτέκτονα τον Μνησικλή άρχισε να κτίζεται το 421 π.Χ., λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Περικλή. Το Ερέχθειο είναι παγκοσμίως γνωστό για της 6 περίφημες Καρυάτιδες, τις έξι κόρες των Αθηνών που από το 1803 μ.Χ. παρέμειναν πέντε, διότι η μία υπέπεσε στις αρπακτικές ορέξεις του λόρδου Έλγιν και σήμερα εκτίθεται στο Βρετανικό μουσείο για να εκθέτει ανεπανόρθωτα τους Άγγλους που αρνούνται ακόμα να την επιστρέψουν. Την περίοδο της ειρήνης του πελοποννησιακού πολέμου το 421-415π.Χ. κτίστηκε ο ναός της Απτέρου Νίκης με αρχιτέκτονα τον Καλλικράτη. Έχει χαρακτηριστεί ως το στολίδι της δυτικής όψης του βράχου της Ακρόπολης και αυτό φυσικά δεν πέρασε απαρατήρητο από τον Έλγιν, ο οποίος θέλοντας να έχει και από αυτό το μνημείο ένα δείγμα για την βίλα του στην Σκοτία, άρπαξε 4 πλάκες από την ζωφόρο του ναού. Δυστυχώς αυτά τα υπέροχα μνημεία της Ακρόπολης που λάμπρυναν τον παγκόσμιο πολιτισμό, υπέστησαν ανεπανόρθωτες καταστροφές σε διάφορες εποχές και από διάφορες αιτίες.

Όσον αφορά τον Παρθενώνα, τα αρνητικά γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορική πορεία αυτού του μνημείου αρχίζουν από τα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. Ο πρόωρος θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου το 323 π.Χ. συμπίπτει χρονικά με το τέλος της Αθηναϊκής  Δημοκρατίας. Ακολουθούν η ελληνιστική εποχή και η Ρωμαιοκρατία. Χρόνια ταραγμένα, χρόνια ευτέλειας καθώς η οικονομική παρακμή του αθηναϊκού κράτους είχε σαν συνακόλουθο την ηθική κατάπτωση με αποτέλεσμα να συμβούν γεγονότα  ασυμβίβαστα με το αρχικό νόημα του Παρθενώνα και το ήθος των δημιουργών. Τριάντα χρόνια μόλις μετά την τιμητική προσφορά των 30 ασπίδων από τον Μέγα Αλέξανδρο που επισφράγισε την σημασία του Παρθενώνα ως Μνημείο των νικηφόρων αγώνων του ελληνισμού, οι Αθηναίοι ξεπερνώντας κάθε όριο κολακείας προς τον Δημήτριο Πολιορκητή που έδιωξε τον τύραννο Φαληρέα, του προσέφεραν σαν κατοικία το δυτικό διαμέρισμα του Μνημείου. Ο Δημήτριος Πολιορκητής, που θεωρούσε τον εαυτό του νεώτερο αδερφό της Αθηνάς, βεβήλωσε το Μνημείο με το χειρότερο τρόπο, καθώς δεχόταν εντός του ναού διαβόητες πόρνες, και όπως έχει καταγραφεί, διέφθειρε «παίδας ελευθέρους και γυναίκας αστάς». Λίγα χρόνια αργότερα το 295 π. Χ . ο τύραννος Λαχάρης, που είχε αναλάβει την εξουσία της Αθήνας, αφαίρεσε το αμύθητης αξίας ένδυμα του χρυσελεφάντινου αγάλματος της Αθηνάς. Αργότερα η αποκατάσταση του ενδύματος έγινε με φύλλα χαλκού.

Κατά την ρωμαϊκή περίοδο ήταν πολύ συνηθισμένο να χρησιμοποιείται ο Παρθενώνας και γενικότερα ο Βράχος της Ακρόπολης για να τιμούν τον εκάστοτε ισχυρό, αποδίδοντας συχνά σ’ αυτόν θεϊκές ιδιότητες. Πολυάριθμα τιμητικά μνημεία τοποθετήθηκαν παντού με μια προσβλητική προχειρότητα. Μεγάλη προσβολή του Παρθενώνα θεωρήθηκε και η ανάρτηση μιας τεράστιας επιγραφής μήκους 25 μέτρων στην είσοδο του μνημείου το 61 μ.Χ- αφιερωμένη στον φαύλο αυτοκράτορα Νέρωνα με την φράση « ΘΕΟΥ  ΥΙΟΝ ». Τα ίχνη από την στήριξη της επιγραφής σώζονται μέχρι σήμερα. Το  267 μ.Χ. κατά  την  επιδρομή  των  Ερούλων,  τα  μνημεία  της  Ακρόπολης  υπέστησαν  λεηλασίες  και  εμπρησμούς.  Μία  μεγάλη  πυρκαγιά  στον  Παρθενώνα,  βλέπουμε  εδώ  μία  απεικόνιση,  προκάλεσε  την  κατάρρευση  της  εσωτερικής  κιονοστοιχίας,  ενός  τμήματος  της  στέγης  και την  καταστροφή  του  χρυσελεφάντινου  αγάλματος  της  Αθηνάς.  Αργότερα  το  άγαλμα  αυτό  αντικαταστάθηκε  με  ένα  νεότερο,  μειωμένης  καλλιτεχνικής  αξίας, που  δεν  θα  μπορούσε  να  συγκριθεί  με  το  ανεπανάληπτο  έργο  του  Φειδία.

Κατά την διάρκεια του 4ου αιώνα ο λόγος των 12 Αποστόλων αποδίδει καρπούς και ο Χριστιανισμός διαδίδεται θαυματουργικά όλο και περισσότερο. Το διάταγμα των Μεδιολάνων περί  ανεξιθρησκείας απομακρύνει τον κίνδυνο των διωγμών, επιστρέφονται τα κτήματα και οι περιουσίες στους χριστιανούς, ελευθερώνονται  οι  φυλακισμένοι,  επιστρέφουν  στον  τόπο  τους  οι  εξόριστοι  και ο λαός είναι ελεύθερος πια να λατρεύει το θεό της επιλογής του. Η αναγνώριση της χριστιανικής πίστης ως επίσημης θρησκείας από το ρωμαϊκό κράτος και η ίδρυση της βυζαντινής αυτοκρατορίας σήμαινε την πλήρη κατάργηση της  ειδωλολατρείας. Ο Παρθενώνας αντί να αχρηστευθεί και να αφεθεί στην ερείπωση, όπως πολλά άλλα μνημεία, μετά από 10 αιώνες από την ανέγερση του έλαβε μία άλλη χρήση ως χριστιανικός ναός. Η μετατροπή του Παρθενώνα, του Ερεχθείου, των Προπυλαίων, του Θησείου και άλλων μνημείων σε χριστιανικούς ναούς, υπήρξε παράγων θετικός για την περαιτέρω διατήρηση τους. Αν δεν ήταν η βόμβα του Μοροζίνι,  ο Παρθενώνας τώρα θα ήταν σε καλή κατάσταση όπως σε καλή κατάσταση σώζεται μέχρι σήμερα το Θησείο που από Ναός του Ηφαίστου είχε μετατραπεί σε ναό του Αγίου  Γεωργίου.

Ακούμε πολύ τακτικά κυρίως από ανθρώπους που είναι εχθροί της Εκκλησίας να λένε ότι ο χριστιανισμός κατέστρεψε τα αρχαία μνημεία. Αυτό δεν είναι αληθές.  Η  βεβήλωση  και  η  καταστροφή  των  αρχαίων  ναών, σύμφωνα  με  πολλά  στοιχεία,  μαρτυρίες, αναφορές  αρχαίων  ιστορικών,  σύγχρονων  μελετητών,  αρχαιολόγων,  συγγραφέων  και  άλλων  επιστημόνων,  αλλά  και  κείμενα  περιοδικών  των  δωδεκαθεϊστών,  ξεκίνησε  τον  3ο  αιώνα  π.Χ.  και  ολοκληρώθηκε  τον  3ο  αιώνα  μ.Χ.  Ο πολιτιστικός πλούτος της Ελλάδας είχε ρημάξει και είχε καταστραφεί πριν την αναγνώριση του Χριστιανισμού ως επίσημη θρησκεία, όταν οι Χριστιανοί ήταν ακόμη υπό φρικτούς και αιματηρούς διωγμούς. Η καταστροφή ιερών και αγαλμάτων από φανατικούς εκκλησιαστικούς και πολιτικούς παράγοντες αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά σε τοπικό επίπεδο και δεν έχουν σχέση με την επίσημη στάση της εκκλησίας. Η εκκλησία πριν ακόμα επικρατήσει ο Χριστιανισμός όχι μόνο δεν ενθάρρυνε αυτές τις ακραίες πράξεις άλλα διαμήνυε ότι όσοι Χριστιανοί  καταδικαστούν σε θάνατο επειδή συμμετείχαν σε καταστροφές δεν θα θεωρούνται μάρτυρες (Σύνοδος Ελβίρας 306 μ. Χ.).

Μετά την πλήρη επικράτηση του Χριστιανισμού υπάρχει η προστατευτική ασπίδα του Βυζαντίου και ο Θεοδοσιανός κώδικας του 399 μ.Χ. διατάσσει ότι η κατάσταση των αρχαίων ναών πρέπει να μείνει αλώβητη. Ο Χριστιανισμός δεν κατέστρεψε αρχαίους ναούς για να χτίσει εκκλησίες. Οι εκκλησίες χτίστηκαν επάνω σε θεμέλια ερειπωμένων ειδωλολατρικών ναών για πρακτικούς λόγους. Την εποχή εκείνη που τα κτίρια διαρκούσαν κάποιο χρονικό διάστημα τα θεμέλια διαρκούσαν αιώνες επάνω στα οποία χτίζονταν τα νέα κτίρια, όπως και ο Παρθενώνας χτίστηκε επάνω στα θεμέλια των προηγούμενων Παρθενώνων. Όσοι ναοί διατηρούνταν ακόμη σε καλή κατάσταση και έγιναν  εκκλησίες, δέχτηκαν  τις  απαραίτητες  τροποποιήσεις  στο  εσωτερικό  τους  για λειτουργικούς λόγους.

Η μετατροπή αρχαίων ναών σε εκκλησίες θεωρήθηκε θετικό γεγονός και για πολλούς ιστορικούς και μελετητές αναφέρεται ως ευτύχημα, διότι συντηρήθηκαν για πολλούς αιώνες και προστατεύθηκαν από τις καταστροφές που είχαν υποστεί όσα μνημεία δεν είχαν λάβει κάποια νέα χρήση και αφέθηκαν στην εγκατάλειψη. (Φυσική φθορά, θεομηνίες, σεισμοί, εμπρησμοί, λεηλασίες, εχθρικές επιδρομές και αφαίρεση μαρμάρων για τα νέα κτίρια των Τούρκων και των Λατίνων).  Kατά  την μετάβαση από την ειδωλολατρεία στον χριστιανισμό υπήρξαν εντάσεις, αντιπαλότητες, συγκρούσεις,  φανατισμοί  και  ακραίες  πράξεις  και  από  τις  δύο  πλευρές.  Από  την  μία  ο  Ιουλιανός  κατέστρεφε  δια  νόμου  τους  νεόδμητους  χριστιανικούς  ναούς  και  από  την  άλλη  ομάδες  φανατικών  χριστιανών  σε  μία  εποχή  έντασης  και  αναβρασμού  επιδόθηκαν  σε  μία  ανεξέλεγκτη  εκδικητική  συμπεριφορά  καθώς  τους  χώριζαν λίγες  δεκαετίες  από  τους  φρικτούς  και  αιματηρούς  διωγμούς  του Διοκλητιανού,  του  Γαλέριου  και  του  Λικινίου.  Αυτός  ο  εξαγριωμένος  όχλος  διατηρούσε  ακόμη  την  αντίληψη  ότι  έπρεπε  να  καταστραφούν  οι  δαίμονες  που  κατοικούσαν  μέσα  στους  ερειπωμένους  αρχαίους  ναούς,  όπου  μέχρι  τις  τελευταίες  περιόδους  της  ειδωλολατρείας  τελούνταν  τελετές  με  ανθρωποθυσίες  και  άλλες  ακατονόμαστες  πράξεις.  Η επίσημη εκκλησία  καταδίκασε όλες αυτές τις πράξεις και ο ιστορικός Κωνσταντίνος  Παπαρρηγόπουλος, που περιγράφει όσα συνέβησαν εκείνη την περίοδο, χαρακτηρίζει την μετάβαση του ελληνισμού από την ειδωλολατρεία στον χριστιανισμό     «Μυστήριο μετεμψυχώσεως του ελληνισμού από τον αρχαίον εις τον νέον βίον».

Το 1204 μ.Χ. που η Αθήνα καταλαμβάνεται από τον στρατό της 4ης  σταυροφορίας ο Παρθενώνας από ναός της Αγίας Σοφίας της Αθηνιώτισσας  μετατρέπεται σε φράγκικη εκκλησία. Τους επόμενους δυόμισι αιώνες την Ακρόπολη κυριεύουν Καταλανοί, Φλωρεντινοί, Βενετοί, ώσπου το 1458 καταλαμβάνεται από τους Οθωμανούς. Η Ακρόπολη μετατρέπεται σε φρούριο και όλοι οι χώροι ανάμεσα στα μνημεία γεμίζουν πρόχειρα παραπήγματα, για τις οικογένειες των Τούρκων φρουρών. Πολλά εξ αυτών εφάπτονται με τα μνημεία έχοντας σαν “ακρογωνιαίο” λίθο κίονες του Παρθενώνα, ο οποίος τώρα από φράγκικη εκκλησία μετατρέπεται σε τζαμί και   ένα τμήμα του σε αποθήκη πυρομαχικών.

Κατά τον τουρκοενετικό πόλεμο η 26η Σεπτεμβρίου 1687 μ.Χ. υπήρξε μία οδυνηρή ημέρα για τονΠαρθενώνα. Καθώς είχε μετατραπεί σε τζαμί και αποθήκη πυρομαχικών από τους Οθωμανούς, δέχτηκε μία βόμβα από τον Μοροζίνι, η οποία αφού διαπέρασε την στέγη προκάλεσε μία τρομακτική έκρηξη με αποτέλεσμα τον διαμελισμό του τελειότερου μνημείου που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος. Βλέπουμε μία αναπαράσταση του Μανόλη Κόρε της τραγικής στιγμής του Παρθενώνα.

Μερικές δεκαετίες πριν την Ελληνική επανάσταση ο Γερμανός θεωρητικός Ιωακείμ  Βίκελμαν διαχώρισε την Αρχαία ελληνική τέχνη από την Ρωμαϊκή προβάλλοντας με ενθουσιασμό την ελληνική, εξυμνώντας την για το ήρεμο μεγαλείο και την ευγενική απλότητα. Σε ένα έργο του αναφέρει ότι τα ελληνικά έργα είναι οι γνησιότερες πηγές τέχνης και είναι ευτυχής ο άνθρωπος που πίνει από αυτές. Αυτό σε συνδυασμό με την έξαρση νεοκλασικισμού της εποχής εκείνης, το ενδιαφέρον της Ευρώπης για τις ελληνικές αρχαιότητες και κυρίως για τα μνημεία της Ακρόπολης έφθασαν στον ύψιστο βαθμό. Ο Παρθενώνας που υμνήθηκε από αμέτρητους συγγραφείς, ιστορικούς μελετητές και καλλιτέχνες όλου του κόσμου, αποτέλεσε τον πόλο έλξης αναρίθμητων περιηγητών που τον επισκέπτονταν καθημερινά για να θαυμάσουν και να διδαχθούν Τέχνη και Πολιτισμό. Ήταν η εποχή που ο Λουδοβίκος ο πρώτος, ο πατέρας του Όθωνα, σε ηλικία 22 ετών σαν φοιτητής στη Ρώμη, έγραψε « θα προτιμούσα να ήμουνα ένας έλληνας σκλαβωμένος παρά διάδοχος του θρόνου». Να αναφερθούμε εδώ ότι ο Λουδοβίκος ο πρώτος υπήρξε λάτρης της κλασσικής τέχνης, φιλέλληνας και ένθερμος υποστηρικτής του μετέπειτα απελευθερωτικού μας αγώνα.

Εκατόν δεκαπέντε χρόνια περίπου μετά την ανατίναξη του Μοροζίνι, πολλά από τα γλυπτά του Παρθενώνα, αν και ακρωτηριασμένα διατηρούσαν την δύναμη να εμπνέουν τους νέους καλλιτέχνες και προκαλούσαν το θαυμασμό των ξένων περιηγητών. Θα μπορούσαμε και σήμερα να θαυμάζουμε αυτά τα αριστουργήματα των Ελλήνων δημιουργών έστω και σ’ αυτήν την κατάσταση που περιήλθαν, αν δεν κατέφθανε στην Αθήνα το 1801 το συνεργείο του λόρδου Έλγιν.

Ο λόρδος Έλγιν, που την εποχή εκείνη ήταν πρεσβευτής στην Κων/πολη, εκμεταλλεύτηκε κατά τον καλύτερο τρόπο το κύρος και την δύναμη της Αγγλίας την εποχή εκείνη και κατόρθωσε να προμηθευτεί από τους Οθωμανούς το περιβόητο φιρμάνι που του επέτρεπε να σχεδιάσει και να αντιγράψει τα γλυπτά του Παρθενώνα. Έχοντας λοιπόν την ελευθερία κινήσεων στην Ακρόπολη εγκατέστησε μία ομάδα «καλλιτεχνών», κατεδαφιστών θα έλεγα εγώ, οι οποίοι άρχισαν να τεμαχίζουν και να κατεδαφίζουν ότι πιο ιερό και αξιοθαύμαστο εναπόθεσαν με σοφία στον ναό της Αθηνάς τα θεϊκά χέρια των δημιουργών της ελληνικής κλασικής εποχής. Χρησιμοποιώντας λοστούς και πριόνια, οι άνθρωποι του Έλγιν αφήρεσαν με βίαιο και άγαρμπο τρόπο 17 μορφές από τα αετώματα, 15 μετώπες, 56 πλάκες από την ζωφόρο και επί πλέον πήραν ένα σπόνδυλο και ένα κιονόκρανο από την βόρεια κιονοστοιχία του μνημείου. Η αρπακτικότητα όμως του Έλγιν δεν περιορίστηκε μόνο στον Παρθενώνα. Άρπαξε μία Καρυάτιδα και έναν Ιωνικό κίονα από το Ερεχθείο στερώντας το μνημείο από βασικά δομικά και διακοσμητικά στοιχεία. Όλα αυτά μαζί με τέσσερις πλάκες από την ζωφόρο του ναού της Αθηνάς Νίκης, ένα κιονόκρανο και ένα σπόνδυλο από τα Προπύλαια, σήμερα βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο μακριά από τα μνημεία και τις θέσεις που είχαν επιλέξει οι φωτισμένοι Έλληνες γλύπτες.

Φανταστείτε αυτοί οι δημιουργοί, αυτοί οι ημίθεοι που σμίλεψαν τα πεντελικά μάρμαρα να γνώριζαν την τύχη των έργων τους. Έργα για τα οποία έχουν γραφτεί ύμνοι, αριστουργήματα που θαύμασε όλη η ανθρωπότητα, ο λόρδος Έλγιν δεν δίστασε να τα βεβηλώσει και να τα αποσπάσει από το μνημείο για να διακοσμήσει την έπαυλη του στην Σκοτία. Κατά την αποξήλωση των μετώπων, της ζωφόρου και των εναέτιων αγαλμάτων προκλήθηκαν πολλές ζημιές στα πλησίον αυτών τμήματα, καθώς οι εργάτες τα πετούσαν καταγής από ύψος 12 μέτρων. Οι περιγραφές και οι αφηγήσεις    δύο Βρετανών περιηγητών του Έντουαρτ Ντόνγουελ και του Έντουαρτ Ντανιέλ Κλάρκ, που ήταν παρόντες στην αρπαγή των γλυπτών, φωτογραφίζουν την βαρβαρότητα και την αγαρμποσύνη των «ανθρώπων» του Έλγιν.

Ο Ντόνγουελ που επισκέφτηκε δύο φορές την Αθήνα, έγραψε: «…Δοκίμασα τη λύπη και την ταπείνωση να παραστώ ενώ ο Παρθενώνας γυμνώνονταν από τα λαμπρότερα γλυπτά. Μερικά δε από αυτά ρίχνονταν καταγής από ύψος 12 μέτρων. Στρέφαμε με αποτροπιασμό το πρόσωπο μας να μην δούμε αυτές της βέβηλες πράξεις που κατέστρεφαν ότι παρήγγειλε η υψηλή διάνοια του Περικλή και ότι εκτέλεσε η μεγαλοφυΐα του Φειδία».

Ο καθηγητής Έντουαρτ Ντανιέλ Κλάρκ περιέγραψε τη σκηνή απόσπασης μίας μετώπης, η οποία ξέφυγε από τα χέρια των εργατών και κομματιάστηκε πέφτοντας επάνω στις μαρμάρινες βαθμίδες του Παρθενώνα: «…είδαμε με θλίψη το κενό που δημιουργήθηκε από την αφαίρεση της μετώπης. Όλοι οι ηγεμόνες όσα μέσα και πλούτη και αν διαθέτουν δε θα μπορούσαν ποτέ να αποκαταστήσουν αυτήν την ζημιά».

Συγκλονιστική είναι και αφήγηση ενός άλλου Βρετανού του διάσημου αρχιτέκτονα Ρόμπερτ Σμιρκ που παρακολουθούσε τους ανθρώπους του λόρδου Έλγιν να αποξηλώνουν με βίαιο και άγαρμπο τρόπο τις πλάκες της ζωφόρου: «Ενοχλήθηκα ιδιαίτερα όταν έβλεπα τους εργάτες του Έλγιν να μετακινούν με λοστούς τα μάρμαρα των τοίχων για να αφαιρέσουν ανάγλυφες πλάκες της ζωφόρου. Οι πέτρες που έπεφταν στο δάπεδο του Παρθενώνα τράνταζαν όλο το έδαφος με ένα βαθύ κενό ήχο που έμοιαζε σαν σπασμωδικό μουγκρητό του πληγωμένου πνεύματος του ναού».

Την περίοδο που ο Λόρδος  Έλγιν είχε επιδοθεί στο καταστροφικό του έργο στην Ακρόπολη, οι αντιδράσεις από ελληνικής πλευράς εκδηλώθηκαν από την πρώτη στιγμή. Περιορίστηκαν όμως σε μορφή βουβού παραπόνου και αβάσταχτου πόνου, καθώς οι σκλαβωμένοι Έλληνες ένοιωθαν πιο έντονη την τυραννία των Οθωμανών που δεν τους επέτρεπε να εμποδίσουν τον Έλγιν στην λεηλασία των μνημείων. Ο Αθανάσιος Ψαλλίδας από τα Γιάννενα είπε σε έναν Βρετανό περιηγητή: «Εσείς οι άγγλοι, που παίρνετε τα έργα των προγόνων μας, να τα φυλάξετε καλά, γιατί κάποτε εμείς οι Έλληνες θα έρθουμε να τα ζητήσουμε». Η Μαίρη Έλγιν, η γυναίκα του λόρδου στο ημερολόγιο της στις 15 Απριλίου 1802 γράφει: Ένας Έλληνας εργάτης της είπε ότι καθώς αποξήλωναν τα αγάλματα τα άκουσε να βγάζουν πονεμένες φωνές και στις 30 Απριλίου αναφέρει και πάλι πως μαζί με έναν άλλον Έλληνα εργάτη φυγάδεψαν κρυφά από τον Έλγιν μία κεφαλή ενός αγάλματος και την έκρυψαν στην Πάρνηθα.

Οι πολυάριθμοι περιηγητές, άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης που την εποχή εκείνη επισκέπτονταν την Ακρόπολη είδαν έκπληκτοι τον Παρθενώνα να μετατρέπεται ξαφνικά σε εργοστάσιο κατεδαφιστών. Τα γεγονότα αυτά τα αναφέρει πολλές φορές στο ημερολόγιο της, η σύζυγος του λόρδου Έλγιν θεωρώντας ότι ήταν γι’ αυτήν η μοναδική καλή πράξη στην ζωή της. Βλέπουμε εδώ ότι και η σύζυγος του Έλγιν αντιδρά με τον δικό  της τρόπο στην αρπαγή των γλυπτών. Οι λεηλασίες των μνημείων μας επιτάχυναν τις διαδικασίες για την αφύπνιση του γένους και θεωρείται σίγουρο ότι η ύπαρξη των μνημείων της αρχαιότητας ήταν ένας παράγοντας θετικός για την ανεξαρτησία μας.

Από την προεπαναστατική περίοδο ο Αδαμάντιος Κοραής διακήρυττε την διαφύλαξη των «προγονικών κτισμάτων», και ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως έστελνε εγκυκλίους στις εκκλησιαστικές αρχές και στα μοναστήρια για την διάσωση των αρχαίων κειμένων. Η Φιλόμουσος Εταιρεία, που ιδρύθηκε το 1812 από φιλικούς με σκοπό την προστασία των μνημείων, παρότρυνε τους έλληνες εργάτες να μην συμμετέχουν  σε  εργασίες  που  είχαν  σκοπό  την αφαίρεση μαρμάρων.

Ακολούθησαν οι αγώνες και οι θυσίες των Ελλήνων «υπέρ βωμών και εστιών» και κατά την περίοδο που οι αγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης μαχόταν να καταλάβουν την Ακρόπολη συνέβη ένα γεγονός που θεωρείται το μοναδικό και το ευγενέστερο στα χρονικά των πολέμων. Οι Τούρκοι που είχαν οχυρωθεί στον βράχο της Ακρόπολης άρχισαν να αφαιρούν το μολύβι από τους συνδέσμους της τοιχοποιίας του Παρθενώνα. Τότε οι έλληνες αγωνιστές τους έστειλαν βόλια και τους μήνυσαν να μην πειράξουν τον Παρθενώνα. Η επισφράγιση όλων αυτών ήρθε με τη γνωστή φράση του στρατηγού Μακρυγιάννη: « Γι’ αυτά πολεμήσαμε και πολεμήσαμε έχοντας σαν σκιά μας τον Τίμιον  Σταυρό».

Τις βέβηλες πράξεις του Έλγιν σήμερα η Βρετανία θεωρεί «γενναίες πράξεις» και τις εκθέτει με υπερηφάνεια στο Βρετανικό μουσείο, αδιαφορώντας για την κατακραυγή ολόκληρου του κόσμου και της πλειοψηφίας των Βρετανών πολιτών. Η πλειοψηφία των βρετανών ήταν πάντα αντίθετη με τον τρόπο που αποκτήθηκαν αυτοί οι θησαυροί και ξέσπασε μεγάλη θύελλα αντιδράσεων  από την  πρώτη στιγμή που τα γλυπτά έφτασαν στο Λονδίνο. Επίσημα πρόσωπα εξέφρασαν την λύπη τους που ένας Άγγλος σε αξιοσέβαστη θέση και εκπρόσωπος του στέμματος προέβη σε αυτές τις αποτρόπαιες πράξεις.

Την μεγαλύτερη όμως αντίδραση προκάλεσε ένας άλλος λόρδος της Αγγλίας, ο φιλέλληνας Λόρδος Μπάυρον που με την ποιητική του φωνή μαστιγώνει με ανελέητη γλώσσα τις βάρβαρες πράξεις του Έλγιν εις βάρος της πολιτιστικής κληρονομιάς ενός σκλαβωμένου λαού που κάποτε ένδοξος και ελεύθερος υπήρξε. «Τυφλά είναι τα μάτια που δεν δακρύζουν βλέποντας τη λεηλασία των ιερών από βέβηλα χέρια Εγγλέζων…» «…Καταραμένη νάναι η ώρα που ξεχύθηκαν από το νησί τους για να γκρεμίσουν τα ιερά που φθονεροί καιροί σεβάστηκαν και τύραννοι άφησαν όρθια…». «Ελάτε λοιπόν εσείς οι κλέφτες ελεεινοί να συλήσετε ό,τι απόμεινε στον μαραμένο τόπο και ό,τι οι προσκυνητές ζητούν να δουν…» Στο ποίημα του η «Κατάρα της Αθηνάς», ο Μπάυρον βλέπει τον εαυτό του ανάμεσα στα χαλάσματα του Παρθενώνα. Καθώς καταμετρά τα ερείπια, παρουσιάζεται μπροστά του η ίδια η Αθηνά με πληγωμένη την πανοπλία και σπασμένο το δόρυ: «Θνητέ, αυτό το ύφος της ντροπής δείχνει ότι είσαι Βρετανός. Κάποτε όνομα τιμώμενο, πρώτο ανάμεσα στους δυνατούς ηγήτορες της ελευθερίας. Γύρω σου κοίτα, κοίτα καλά τούτον τον άδειο βεβηλωμένο ναό. Μέτρα ξανά τα λεηλατημένα με την βία ερείπια. Ηγέτης των εχθρών σου η Παλλάδα θε να είναι». Στην συνέχεια ο Μπάυρον τολμά να δώσει μία απάντηση στο ξέσπασμα της Αθηνάς: «Μην κατηγορείς την Αγγλία γι’ αυτήν την τρομερή πράξη. Η Αγγλία τον αποκηρύσσει διότι είναι Σκότος και σ’ αυτήν την μπάσταρδη χώρα η Θεά της Σοφίας ποτέ δεν μπόρεσε να βασιλέψει. Σ’ αυτήν την χώρα που το αγριάγκαθο προδίδει την τσιγκουνιά της γης, το άγονο χώμα, η σκοτεινή ομίχλη και τα μικρόβια θολώνουν το μυαλό. Αυτή η γη που στέλνει τα επίβουλα παιδιά της σε Ανατολή και Δύση, κέρδη παράνομα να κατακτήσουν»….Ας είναι καταραμένη η ώρα που έστειλε αυτόν τον τιποτένιο σ’ αυτόν τον αγιασμένο τόπο…».

Από το 1816 που τα γλυπτά της Ακρόπολης πουλήθηκαν από τον Έλγιν στο Βρετανικό Μουσείο έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα αμέτρητες αντιδράσεις, διαμαρτυρίες, ψηφίσματα και προτάσεις για την επιστροφή των γλυπτών στην χώρα και στον λαό που τα δημιούργησε. Τα κείμενα και τα ποιήματα που έχουν γραφεί συγκινούν κάθε πολιτισμένο άνθρωπο. Θα αναφερθώ επιγραμματικά σε μερικά μόνο από αυτά γιατί είναι τόσα πολλά που θα έπρεπε να μιλάμε ώρες ατελείωτες.

Ο Βρετανός Ρότζερ Κάσιμεντ σε ένα ποίημα του, όπου ξεχειλίζει το συναίσθημα λέει: «Δώστε πίσω τα μάρμαρα. Αφήστε τα να ξαγρυπνούν εκεί όπου η τέχνη στέκει άγρυπνη πάνω από τον τάφο του Φειδία…». Για την κλεμμένη Καρυάτιδα, την ξενιτεμένη Κόρη των Αθηνών, που αποχωρίστηκε από της πέντε αδερφές της, υπάρχουν συγκλονιστικές αφηγήσεις, ποιήματα και προτάσεις για την επιστροφή της.

Στον «Θρήνο της Καρυάτιδας» ο Βρετανός συγγραφέας North Daglas γράφει πως ο υπηρέτης του Διοικητή της Ακρόπολης τον επιβεβαίωσε ότι οι πέντε Καρυάτιδες που έχασαν την αδερφή τους τα βράδια εξέφραζαν την λύπη τους με θλιβερούς αναστεναγμούς και όταν άκουγε αυτό το παράπονο ένοιωθε τόση συγκίνηση που αναγκαζόταν να απομακρυνθεί. Άλλη μία αναφορά στην Καρυάτιδα μας πληροφορεί ότι, όταν απομακρύνθηκε από το Ερεχθείο, ολόκληρη η πόλη αντηχούσε από πονεμένους αναστεναγμούς και θρήνους καθώς οι άλλες πέντε Καρυάτιδες θρηνούσαν για την αρπαγή της αδερφής τους. Για την ξενιτεμένη κόρη των Αθηνών έχουμε και δυο συγκλονιστικά ποιήματα, από τον Κωστή Παλαμά και την Κική Δημουλά.

Το 1927 ο Ιωάννης Γεννάδιος επαναφέρει το θέμα της επιστροφής της Καρυάτιδας στην διοίκηση του Βρετανικού Μουσείου. Στην απάντηση μεταξύ άλλων αναφέρονται τα εξής: Αν Καρυάτιδα επιστραφεί θα καταστραφεί, ενώ στο Βρετανικό Μουσείο είναι ασφαλής. Το πόσο ασφαλής είναι σήμερα η Καρυάτιδα θα το δείτε σε λίγο στις φωτογραφίες τις οποίες τράβηξα κατά την δεύτερη επίσκεψη μου στο Βρετανικό Μουσείο το 2002.

Μετά από τόσα που έχω διαβάσει για την Καρυάτιδα, φανταστείτε τον ψυχισμό μου και την συγκίνηση μου όταν διαβαίνοντας κάτι στενούς διαδρόμους στο Βρετανικό Μουσείο πήγαινα να συναντήσω την ξενιτεμένη αδερφή μας. Φανταστείτε τη θλίψη που ένοιωσα όταν την βρήκα επιτέλους καταχωνιασμένη σε ένα τελείως ακατάλληλο χώρο, σε ένα πραγματικό κελί. Φορτωμένη με ένα τσιμεντένιο δοκάρι στο κεφάλι, δύο αιώνες τώρα, στηρίζει ένα πατάρι του Βρετανικού Μουσείου. Φανταστείτε την οργή και την αγανάκτηση μου όταν αντίκρισα μία παρέα επισκεπτών να περιμένουν στην σειρά για να γαντζωθούν επάνω στις εύθραυστες πτυχώσεις του ενδύματος, να την αγκαλιάσουν και να φωτογραφηθούν μαζί της. Τρεις ώρες έκανα συντροφιά στην Καρυάτιδα και όσο ήμουνα κοντά της έκανα χρέη φύλακα και δεν άφηνα κανέναν να την πλησιάσει. Την άγγιξα και ένιωσα την ανάσα της στα δάχτυλα μου. Με κυρίευσε ρίγος. Λες και αναστήθηκε! Με αναγνώρισε και δέχτηκε με ανακούφιση το χάδι μου. ΕΝΑ ΧΑΔΙ ΑΔΕΛΦΙΚΟ, ΕΝΑ ΧΑΔΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟ. Ξαφνικά άκουσα παιδικές φωνές, γνώριμες φωνές. Ήταν μία ομάδα από ένα ελληνικό σχολείο. Καθώς πλησίαζαν τα άκουσα να σιγοψιθυρίζουν: ”Τα μάρμαρα μας. Μας τα κλεψαν”. Μόλις αντίκρισαν την Καρυάτιδα αναφώνησαν όλα μαζί: “αχ, η Καρυάτιδα! αχ, η Καρυάτιδα!”. Τα κάλεσα κοντά μου και τα παρότρυνα να δώσουν και αυτά ένα χάδι στην ξενιτεμένη Κόρη των Αθηνών. Ένα χάδι αδελφικό, ένα χάδι ελληνικό.

Οι κλεμμένοι πολιτιστικοί μας θησαυροί, όσα έχουν υποστεί κατά την αποξήλωση τους και την μεταφορά τους στην Αγγλία, άλλα τόσα έχουν υποστεί μέσα στο Βρετανικό Μουσείο. Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν για εκπαιδευτικούς σκοπούς και για την κατασκευή γύψινων αντιγράφων. Γνωρίζω πολύ καλά ότι για να κατασκευάσεις ένα αντίγραφο πρέπει να μετακινήσεις και να ανατρέψεις το πρωτότυπο πολλές φορές. Αν μπορείτε να φανταστείτε τις απαράδεκτες αυτές σκηνές, καθώς τα αριστουργήματα του Φειδία, του Μύρωνα, του Αλκαμένη, μετακινούνταν σαν άψυχοι και απρόσωποι όγκοι από τα χέρια των εργατών του Βρετανικού Μουσείου και αν μπορείτε φυσικά να φανταστείτε τι φθορές έχουν προκληθεί σε αυτά καθώς οι επιφάνειες τους μετά από τόσα που έχουν υποστεί είναι πολύ εύθραυστες. Πιστεύω ότι θα έχετε ακούσει για το σκάνδαλο που έτριψαν τα γλυπτά με μεταλλικές βούρτσες. Αυτή η απαράδεκτη ενέργεια είχε σαν αποτέλεσμα να εξαφανιστούν τα ίχνη της σμίλης του Φειδία και να στερήσουν μελλοντικές επιστημονικές έρευνες στις επιφάνειες των γλυπτών.

Παρόμοια περιστατικά ασέβειας και κακομεταχείρισης των γλυπτών της Ακρόπολης συμβαίνουν και σήμερα. Όταν οι αίθουσες ενοικιάζονται για δεξιώσεις, ποιος φύλακας θα τολμούσε να κάνει μία παρατήρηση στους επίσημα καλεσμένους και σ’ αυτούς που πληρώνουν για να κάνουν επιδείξεις μόδας; Αυτά τα απαράδεκτα γεγονότα που βλέπουμε πολύ τακτικά να δημοσιεύονται στον Τύπο έχουν ευαισθητοποιήσει και την παγκόσμια κοινή γνώμη.

Η παρουσία της Μελίνας Μερκούρη στην συνάντηση των υπουργών πολιτισμού της UNESCO το 1983 στο Μεξικό, έθεσε το εφαλτήριο της επιστροφής των γλυπτών. Μεταξύ άλλων ανέφερε τα εξής: «…ζητούμε την αποκατάσταση ενός μοναδικού μνημείου, ξεχωριστού συμβόλου ενός πολιτισμού. Πιστεύω ότι ήρθε ο καιρός τα Μάρμαρα του Παρθενώνα να γυρίσουν πίσω στο γαλάζιο ουρανό της Αττικής, στο φυσικό τους χώρο, εκεί που αποτελούν δομικό και λειτουργικό μέρος ενός μοναδικού συνόλου…». Και συνεχίζοντας η Μελίνα Μερκούρη είπε:«…δεν υπάρχουν Ελγίνεια μάρμαρα. Υπάρχουν τα μάρμαρα του Παρθενώνα, όπως υπάρχει ο Δαβίδ του Μιχαήλ Αγγέλου, η Μόνα Λίζα του Νταβίντσι». Και όπως θα έλεγα και εγώ η Νίκη της Σαμοθράκης, ο Ερμής του Πραξιτέλη και η Αφροδίτη της Μύλου. Ο Μανόλης Ανδρόνικος τα αποκαλούσε Παρθενώνεια γλυπτά. Διότι τα έργα τέχνης, αγαπητοί μου, παίρνουν το όνομα του δημιουργού ή το όνομα του μνημείου για το οποίο δημιουργήθηκαν. Είναι λοιπόν τα γλυπτά του Παρθενώνα, του Ερεχθείου, τα γλυπτά του Ναού της Αθήνας Νίκης. Είναι τα γλυπτά του Φειδία, του Αλκαμένη, του Καλλίμαχου, του Αγοράκριτου, του Μύρωνα και των άλλων δημιουργών της ελληνικής αρχαιότητας. Δεν είναι τα γλυπτά του Έλγιν. Δεν επιτρέπεται τουλάχιστον εμείς οι Έλληνες να εκτελούμε την εντολή ενός ανέντιμου λόρδου, που ως γνωστό όταν τα πούλησε στο Βρετανικό Μουσείο έθεσε σαν όρο αυτά τα έργα τέχνης να φέρουν το όνομα του. Δεν επιτρέπεται να τα αποκαλούμε Ελγίνεια και να τιμούμε έτσι αυτόν που βεβήλωσε και λεηλάτησε τα μνημεία της χώρας μας.

Όσοι ακόμα δεν πείθονται ότι τα γλυπτά πρέπει να επιστραφούν στην Αθήνα, ας πάνε στην Ακρόπολη να αφουγκραστούν τα μάρμαρα. Ας πάνε να δούνε τις γυμνές όψεις των μαρμάρων από όπου πριονίστηκε η ζωφόρος. Ας αντικρίσουν τις κενές θέσεις των αετωμάτων, όπου ο Φειδίας κάτω από το βλέμμα το Περικλή τοποθέτησε αυτά τα αριστουργήματα των ελλήνων δημιουργών. Αν τολμούν ας κοιτάξουν στα μάτια τις Καρυάτιδες να δουν την μαρμαρωμένη θλίψη τους για την ξενιτεμένη αδερφή και ας ρωτήσουν τους χιλιάδες ταξιδιώτες από όλον τον κόσμο που καθημερινά επισκέπτονται την Ακρόπολη. Που θα προτιμούσαν να θαυμάζουν τα αριστουργήματα του Φειδία και των άλλων δημιουργών της ελληνικής αρχαιότητας, στην ηλιόλουστη πατρίδα τους την Αθήνα ή στο σκοτεινό τόπο εξορίας τους το Λονδίνο;

Η αείμνηστη Μελίνα Μερκούρη είχε πει: «Ελπίζω, πριν πεθάνω να δω τα μάρμαρα του Παρθενώνα στον τόπο μας. Αν όμως επιστρέψουν αφού πεθάνω, θα ξαναγεννηθώ». Εγώ αγαπητοί μου πιστεύω πως κάποια μέρα η Μελίνα θα ξαναγεννηθεί. Ήρθε πλέον ο καιρός η Ελλάδα σαν ελεύθερη και κυρίαρχη χώρα έχοντας και το καλύτερο Μουσείο του κόσμου να αξιώνει την επιστροφή αυτών των πολιτιστικών θησαυρών που είναι έργα των προγόνων μας. Ήρθε πλέον ο καιρός το όραμα της Μελίνας να γίνει πραγματικότητα. Ένα όραμα που εκφράζει όλο τον ελληνικό λαό και την παγκόσμια κοινή γνώμη. Οι επιτροπές που έχουν συσταθεί σε πολλές χώρες, διάφοροι φορείς, οργανώσεις και προσωπικότητες απ’ όλον τον κόσμο πιέζουν όλο και περισσότερο τους υπεύθυνους του Βρετανικού Μουσείου. Πρέπει όμως να βγει προς τα έξω και η φωνή η δική μας. Η φωνή η δική σας. Η φωνή των νέων της Ελλάδας. Πρέπει η παγκόσμια κοινή γνώμη να πληροφορηθεί ότι ο ελληνικός λαός που στερήθηκε για δυο αιώνες το πιο σημαντικό κομμάτι της πολιτιστικής του κληρονομιάς ζητά επίμονα από τους Βρετανούς την επιστροφή αυτών των πολιτιστικών θησαυρών που είναι η ψυχή και η ταυτότητα των Ελλήνων. Πρέπει να βγει προς τα έξω η φωνή του απλού Έλληνα. Όπως βγήκε προς τα έξω η φωνή μιας καθαρίστριας του Δήμου Αθηναίων. Της κυρίας Άννας Σιδηροπούλου της μακεδονίτισσας από το Κιλκίς που μάζεψε 38.000 υπογραφές από ξένους τουρίστες για την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα. Όπως σε λίγο καιρό θα ακουστούν και οι φωνές μαθητών από διάφορα σχολεία που συμμετέχουν στην εκστρατεία που ξεκινήσαμε από εδώ στην Μακεδονία και πρέπει η παγκόσμια κοινή γνώμη να πληροφορηθεί ότι η Μακεδονία, το προπύργιο του Ελληνισμού, όπως στην αρχαιότητα συμπορεύονταν πολιτιστικά με την υπόλοιπη Ελλάδα έτσι και σήμερα συμβάλλει στην διάσωση και στην διατήρηση της πολιτικής μας κληρονομιάς.

ΠΗΓΕΣ

Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ   Ο ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ ΚΑΙ Η ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑ ΝΕΩΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ Εκδοτικός οίκος «ΜΕΛΙΣΣΑ» Σάββας Κονταράτος Σελ. 24, 26, 27, 30, 34, 38 Μανόλης Κορρές Σελ. 56, 58  Σελ. 138, 139, 140, 143, 146, 147, 148, 149,150, 151, 152, 155, 156   ΑΠΟ   ΤΟΝ    ΦΕΙΔΙΑ ΩΣ ΤΟΝ  ΠΡΑΞΙΤΕΛΗ, Γεώργιος Μπακαλάκης (αρχαιολόγος), (Ο Ναός του Ηφαίστου Θησείον, σελ. 30)   ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΝΝΑΔΙΟΣ,     Ο ΛΟΡΔΟΣ ΕΛΓΙΝ ΚΑΙ Η ΑΡΠΑΓΗ ΤΩΝ ΜΑΡΜΑΡΩΝ   Ο ΠΥΡΕΤΟΣ ΤΩΝ ΜΑΡΜΑΡΩΝ, Εκδόσεις ΟΛΚΟΣ   Η ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, Μαρία Μπρούσκαρη   ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Άλκηστις Χωρέμη – Σπετσιέρη   ΑΚΡΟΠΟΛΗ,   Γ. Παπαθανασόπουλου   Ο ΛΟΡΔΟΣ ΕΛΓΙΝ ΚΑΙ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ, William St. Clair   ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ και το κατηγορώ του ΜΠΑΥΡΟΝ, Ευγενία Κεφαλληναίου   ΠΕΡΑ  ΑΠΟ  ΤΟ  ΧΡΟΝΟ,  Σάλλυ  Έμερσον,  εκδόσεις  Ωκεανίδα   Η ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ, Γεώργιος Δοντάς   ΤΑ ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ, CHRISTOPHER HITCHENS   Ο ΦΕΙΔΙΑΣ, Α. Σ. Αρβανιτόπουλος, 1935 – 36   Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΟΣ , Αναστ. Ορλάνδος, εκδόσεις  Αρχαιολογική  Εταιρεία,  1976, 1977, 1978   ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ, Gisela Richter   Η ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ, Βιτώ Αγγελοπούλου   ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ ΚΑΙ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑ (Πρακτικά πανελλήνιου λειτουργικού συμποσίου στελεχών Ιερών Μητροπόλεων,  20-23/09/2004) Από τις εισηγήσεις των: Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χριστοδούλου, Ευαγγέλου Δ. Θεοδώρου, Κων/νου Γανώτη, Αθανασίου Παλιούρα Αθανασίου Βουρλή (σελ. 432)   ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2010 ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Κείμενα : Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χριστοδούλου Arnold Jones Αρχαιολόγου Άγγελου Χωρέμη Θεοδώρου Δρίτσα Πρωτ. Γεωργίου Μεταλληνού π.Φιλοθέου Ιερομονάχου Γρηγοριάτη Θεοδώρου Ζιάκα Κυριάκου Σιμόπουλου   ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ – ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ,  Νικολάοου Ι. Ζέρβη   Από το άρθρο του πρωτ. Κυριάκου Τσουρού  ΠΟΙΟΙ ΚΑΤΕΣΤΡΕΨΑΝ ΤΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΝΑΟΥΣ. Αντλούμε κείμενα επιφανών εκπροσώπων του «Ύπατου Συμβουλίου των Ελλήνων Εθνικών»  οι οποίοι επικαλούμενοι τον Στράβωνα, τον Παυσανία, τον Πολύβιο, τον Σιμόπουλο, μας δίνουν μία πλήρη εικόνα για τις καταστροφές των αρχαίων ναών των ιερών και των αγαλμάτων τους τρεις πρώτους αιώνες τότε που οι Χριστιανοί ήταν ακόμη υπό φρικτούς και αιματηρούς διωγμούς.

ΠΗΓΕΣ 2

Ο ΦΕΙΔΙΑΣ, Α. Σ. Αρβανιτόπουλος, 1935 – 36.   Ο ΛΟΡΔΟΣ ΕΛΓΙΝ ΚΑΙ Η ΑΡΠΑΓΗ ΤΩΝ ΜΑΡΜΑΡΩΝ, Ιωάννης Γεννάδιος   Ο ΛΟΡΔΟΣ ΕΛΓΙΝ ΚΑΙ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ, William St. Clair. ΤΑ «ΕΛΓΙΝΕΙΑ» ΜΑΡΜΑΡΑ, CHRISTOPHER HITCHENS   Ο ΠΥΡΕΤΟΣ ΤΩΝ ΜΑΡΜΑΡΩΝ, Εκδόσεις ΟΛΚΟΣ   ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ και το κατηγορώ του ΜΠΑΥΡΟΝ, Ευγενία Κεφαλληναίου   Η ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ, Βιτώ Αγγελοπούλου   ΑΘΗΝΑ, ‘Αρτεμις Σκουμπουρδή   ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ ΚΑΙ ΕΙΔΩΛΟΛΑΤΡΙΑ (Πρακτικά πανελλήνιου λειτουργικού συμποσίου στελεχών Ιερών Μητροπόλεων,  20-23/09/2004) Από τις εισηγήσεις των: Αρχιεπσκόπου Αθηνών Χριστοδούλου Ευαγγέλου Δ. Θεοδώρου Κων/νου Γανώτη Αθανασίου Παλιούρα Αθανασίου Βουρλή (σελ. 432)   ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2010 ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Κείμενα : Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χριστοδούλου Arnold Jones Αρχαιολόγου Άγγελου Χωρέμη Θεοδώρου Δρίτσα Πρωτ. Γεωργίου Μεταλληνού π.Φιλοθέου Ιερομονάχου Γρηγοριάτη Θεοδώρου Ζιάκα Κυριάκου Σιμόπουλου   Η ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ   ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΕΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ   ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Μανόλης Κορρές   ΜΕΛΕΤΗ ΔΟΜΙΚΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΟΨΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Κ. Ζάμπας   ΔΟΜΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΣΤΟΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Ν.Τογανίδης   5η ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ   ΑΝΑΣΤΗΛΩΤΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΣΤΟ ΕΡΕΧΘΕΙΟ «ΑΝΘΕΜΙΟΝ», Τεύχος 22   ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ του Μ. Κορρέ   Ο ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ ΚΑΙ Η ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑ ΝΕΩΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ Εκδοτικός οίκος «ΜΕΛΙΣΣΑ» Σάββας Κονταράτος Σελ. 24, 26, 27, 30, 34, 38 Μανόλης Κορρές Σελ. 56, 58 Σελ. 138, 139, 140, 143, 146, 147, 148, 149,150, 151, 152, 155, 156   Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΟΣ , Αναστ. Ορλάνδος, εκδόσεις  Αρχαιολογική  Εταιρεία,  1976, 1977, 1978   ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΝΤΕΛΗ ΣΤΟΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Μ. Κορρές   ΑΠΟ   ΤΟΝ    ΦΕΙΔΙΑ ΩΣ ΤΟΝ ΠΡΑΞΙΤΕΛΗ, Γεώργιος Μπακαλάκης (αρχαιολόγος), (Ο Ναός του Ηφαίστου Θησείον, σελ. 30)   Η ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, Μαρία Μπρούσκαρη   Η ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ, Γεώργιος Δοντάς   ΑΚΡΟΠΟΛΗ,   Γ. Παπαθανασόπουλου   ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Άλκηστις Χωρέμη – Σπετσιέρη. ΠΕΡΑ  ΑΠΟ  ΤΟ  ΧΡΟΝΟ,  Σάλλυ  Έμερσον,  εκδόσεις  Ωκεανίδα   ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ, Gisela Richter   ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΛΑΣΙΚΗ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ – ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ,  Νικολάοου Ι. Ζέρβη. 

Από συζητήσεις που είχα προσωπικά με τον αρχιτέκτονα καθηγητή Μανόλη Κορρέ, ο οποίος για μένα είναι κάτι ανάμεσα στους  Ικτίνο, Καλλικράτη και Φειδία. 

Ε.Φ.

The post Τα γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορική πορεία του Παρθενώνα appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.

Πριν μπω στο κυρίως θέμα που είναι οι «αναστηλώσεις των μνημείων της Ακρόπολης από το 1834 μέχρι το 2008», θα αναφερθώ εν συντομία στην ιστορία του Βράχου της Ακρόπολης και στα πιο σημαντικά γεγονότα που έχουν συμβεί στον χώρο αυτό δια μέσου των αιώνων.

Θα παραλείψω το κεφάλαιο που έχει σχέση με τον ‘Ελγιν, την αρπαγή των γλυπτών και τις περιπέτειες τους στο Βρετανικό Μουσείο γιατί για όλα αυτά έχω αναφερθεί σε προηγούμενες ομιλίες μου όπου πολλοί από εσάς ήταν παρόντες. Στο τέλος όμως της ομιλίας μου πολύ ευχαρίστως θα δεχτώ ερωτήσεις για το θέμα αυτό για το οποίο σας έχω μοιράσει και αρκετές φωτοτυπίες από κείμενα μου δημοσιευμένα στον ελληνικό και ξένο Τύπο από όπου μέσα σε λίγες σελίδες μπορείτε να έχετε μια αρκετά καλή πληροφόρηση.

Σύμφωνα λοιπόν με τις ιστορικές πήγες και τα αρχαιολογικά ευρήματα που υπάρχουν ο Βράχος τις Ακρόπολης άρχισε να κατοικείται το 4000 με 3500 π.Χ. Όπως παρατηρούμε στην μακέτα του Μανόλη Κορρέ οι άνθρωποι της εποχής εκείνης κατοικούσαν σε πήλινες καλύβες. Καθώς περνούσαν τα χρόνια και οι αιώνες και φθάνουμε στο 1500 π.Χ. στην κορυφή του Βράχου παρατηρείται αύξηση του πληθυσμού με αποτέλεσμα να επεκταθεί ο οικισμός στις πλαγιές τις Ακρόπολης όπου υπήρχαν και άφθονες σπηλιές. Την εποχή εκείνη οικοδομείται και το πρώτο κτήριο στην Ακρόπολη για  την κατοικία του άρχοντα. Το κτήριο αυτό τον 7° αιώνα π.Χ. μετατρέπεται σε ναό για την λατρεία της Αθηνάς. Είναι ο Αρχαίος Ναός ή Αρχαίος Νεώς ο οποίος μετά από πολλές τροποποιήσεις και αφού εμπλουτίστηκε με περίτεχνα αρχιτεκτονικά στοιχεία έλαβε την τελική του μορφή το 525π.Χ. Ο Ναός αυτός καταστράφηκε από τους Πέρσες το 480 π.Χ. και τα θεμέλια του σώζονται μέχρι σήμερα μπροστά από το Πρόπυλο των Καρυάτιδων του Ερεχθείου. Στην θέση του σημερινού Παρθενώνα υπάρχουν ευρήματα από τρεις αρχαιότερους ναούς. Ο πρώτος Παρθενώνας γνωστός ως ο Πρωταρχικός Παρθενώνας κτίσθηκε το 600 π.Χ. περίπου και διατηρήθηκε 80 χρόνια. Γύρω στο 500 π. Χ., την εποχή του Κλεισθένη, κατασκευάσθηκε στον ίδιο χώρο ένα τεράστιο συμπαγές βάθρο με σκοπό να ανεγερθεί εκεί ένας νέος κολοσσιαίος ναός. Τμήματα αυτού του βάθρου είναι ορατά και σήμερα, σε κάποια σημεία δε εξέχουν κατά πολύ από τα θεμέλια του Παρθενώνα. Οι εργασίες όμως αυτού του κολοσσιαίου κτίσματος διακόπηκαν πολύ νωρίς γιατί άρχισε να εμφανίζεται ο Περσικός κίνδυνος. Λίγα χρόνια μετά την μάχη του Μαραθώνα οι Αθηναίοι θέλοντας να δείξουν την ευγνωμοσύνη τους στην προστάτιδα της πόλης την θεά Αθηνά, άρχισαν να χτίζουν ένα καινούριο ναό στην ίδια θέση χρησιμοποιώντας ένα μεγάλο τμήμα του βάθρου που αναφερθήκαμε προηγουμένως. Στον καινούργιο ναό που είναι και αυτός δωρικού ρυθμού, χρησιμοποιείται για πρώτη φορά μάρμαρο από την Πεντέλη. Για πολλούς μελετητές και ιστορικούς αυτός είναι ο 3ος Παρθενώνας, ή όπως συχνά αναφέρεται ως  Προπαρθενώνας. Και αυτός όμως ο ναός όπως και ο προηγούμενος δεν ολοκληρώθηκε ποτέ γιατί κατά την οικοδόμηση του καταστράφηκε από τους πέρσες το 480π.Χ. μαζί με τον Αρχαίο Νεώ.

Τριάντα χρόνια περίπου μετά την καταστροφή του Προπαρθενώνα επάνω στα ίδια θεμέλια άρχισε να κτίζεται ο 4ος Παρθενώνας του Περικλή. Με  αρχιτέκτονες τον Ικτίνο και τον Καλλικράτη και με τον γλύπτη Φειδία που ήταν ο καλλιτεχνικός σύμβουλος του Περικλή άρχισαν οι οικοδομικές εργασίες το 447 π.Χ. και αποπερατώθηκαν σε εννέα μόλις χρόνια. Άλλα έξι χρόνια χρειάστηκαν για να ολοκληρωθεί ο γλυπτός διάκοσμος του Παρθενώνα όπου εργάστηκαν περίπου πενήντα Έλληνες γλύπτες, κάτω από την φωτεινή καθοδήγηση του Φειδία. Το έργο τους έγινε αντικείμενο μελέτης από μελετητές και ιστορικούς σε όλες τις εποχές και αποτέλεσε ένα μεγάλο σχολείο για τους καλλιτέχνες όλου του κόσμου. Όλοι οι μελετητές, ερευνητές, ιστορικοί, τεχνικοί που ασχολήθηκαν με την μελέτη του μνημείου εκφράστηκαν με θαυμασμό που σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα και με τα πρωτόγονα μέσα της εποχής εκείνης κτίστηκε αυτός ο ναός με την ανυπέρβλητη ομορφιά, τις φανταστικές αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες, την κατασκευαστική ακρίβεια και την απόλυτη εφαρμογή μεταξύ των αρχιτεκτονικών μελών. Ο Παρθενώνας θεωρείται το τελειότερο επίτευγμα ανθρώπινης δημιουργίας όπου με απόλυτη αρμονία συνεργάστηκαν η φύση και ο άνθρωπος. Είναι ένα έργο συλλογικό, όπου υπήρξαν μικροί και μεγάλοι δημιουργοί σε μία ευτυχή συγκυρία που όλοι από τον Φειδία μέχρι και τον τελευταίο λατόμο και μεταφορέα μαρμάρων έδωσαν τον καλύτερο τους εαυτό για να επιτευχθεί αυτό το αρχιτεκτονικό και καλλιτεχνικό θαύμα.

Την περίοδο 438 – 432 π.Χ. που φιλοτεχνούνταν τα γλυπτά της ζωφόρου, οι μετώπες και τα  αγάλματα του Παρθενώνα, την ίδια εποχή κτίζονταν και το συγκρότημα των Προπυλαίων, οι εργασίες του οποίου διακόπηκαν το 432π.Χ. πριν αποπερατωθεί τελείως το κτίριο, εξαιτίας του Πελοποννησιακού πολέμου. Μόλις περάσει κάποιος τα Προπύλαια και αντικρίσει τον Παρθενώνα, που δεσπόζει στον χώρο της Ακρόπολης, δεν μπορεί να μην στρέψει το βλέμμα του αριστερά όπου θα αντικρίσει το Ερέχθειο. Ένα ιδιόμορφο κτίριο με ποικίλες αρχιτεκτονικές παραλλαγές. Ένα πραγματικό κομψοτέχνημα με τέσσερις διαφορετικές όψεις πλούσια διακοσμημένες. Ένα πανέμορφο ιωνικό κτίριο που η μορφή του δεν συγγενεύει με κανένα άλλο κτίριο της αρχαιότητας. Με αρχιτέκτονα τον Μνησικλή άρχισε να κτίζεται το 421 π.Χ., λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Περικλή. Το Ερεχθείο είναι παγκοσμίως γνωστό για της 6 περίφημες Καρυάτιδες, τις έξι κόρες των Αθηνών που από το 1803  μ.Χ. παρέμειναν πέντε, διότι η μία υπέπεσε στις αρπακτικές ορέξεις του λόρδου Έλγιν και σήμερα εκτίθεται στο Βρετανικό μουσείο για να εκθέτει ανεπανόρθωτα τους Άγγλους που αρνούνται ακόμα να την επιστρέψουν.

Την περίοδο της ειρήνης του Πελοποννησιακού πολέμου το 421-415π.Χ. κτίστηκε ο ναός της Απτέρου Νίκης με αρχιτέκτονα τον Καλλικράτη. Έχει χαρακτηριστεί ως το στολίδι της δυτικής όψης του βράχου της Ακρόπολης και αυτό φυσικά δεν πέρασε απαρατήρητο από τον Έλγιν, ο οποίος θέλοντας να έχει και από αυτό το μνημείο ένα δείγμα για την βίλα του στην Σκοτία, άρπαξε 4 πλάκες από την ζωφόρο του ναού. Δυστυχώς αυτά τα υπέροχα μνημεία της Ακρόπολης που λάμπρυναν τον παγκόσμιο πολιτισμό, υπέστησαν ανεπανόρθωτες καταστροφές σε διάφορες εποχές και από διάφορες αιτίες. Όσον αφορά τον Παρθενώνα σύμφωνα με μια περιγραφή του Θουκυδίδη και με νεότερες παρατηρήσεις και μελέτες, οι πρώτες ζημιές προήλθαν από έναν σφοδρότατο σεισμό το 426 π.Χ., λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Περικλή.

Κατά τα τέλη του 4ου αιώνα καθώς η οικονομική παρακμή του Αθηναϊκού κράτους είχε σαν επακόλουθο την ηθική κατάπτωση, συνέβησαν γεγονότα ασυμβίβαστα με το αρχικό νόημα του Παρθενώνα και το ήθος των δημιουργών. Το 304 π.Χ.  οι Αθηναίοι ξεπερνώντας κάθε όριο κολακείας προς τον Δημήτριο Πολιορκητή που έδιωξε τον τύραννο Φαληρέα, του προσέφεραν σαν κατοικία το δυτικό διαμέρισμα του Μνημείου, όπου ο “υψηλός φιλοξενούμενος” της θεάς Αθηνάς δέχονταν εντός του ναού διαβόητες πόρνες, και όπως έχει καταγραφεί «διέφθειρε παίδας ελευθέρους και γυναίκας αστάς». Λίγα χρόνια αργότερα το 295 π. Χ . ο τύραννος Λαχάρης, που είχε αναλάβει και πάλι την εξουσία της Αθήνας αφαίρεσε το αμύθητης αξίας ένδυμα του χρυσελεφάντινου αγάλματος της Αθηνάς. Αργότερα η αποκατάσταση του ενδύματος έγινε με φύλλα χαλκού.

Κατά την ρωμαϊκή περίοδο ήταν πολύ συνηθισμένο να χρησιμοποιείται ο Παρθενώνας και γενικότερα ο Βράχος της Ακρόπολης για να τιμούν τον εκάστοτε ισχυρό, αποδίδοντας συχνά σ’ αυτόν θεϊκές ιδιότητες. Το  267 μ. Χ., κατά την  επιδρομή  των  Ερούλων τα  μνημεία  της  Ακρόπολης  υπέστησαν λεηλασίες  και  εμπρησμούς. Μία  μεγάλη  πυρκαγιά  στον Παρθενώνα, βλέπουμε εδώ μια απεικόνιση του Μανόλη Κορρέ, προκάλεσε την  κατάρρευση  της εσωτερικής  κιονοστοιχίας, ενός τμήματος της στέγης και την  καταστροφή  του  χρυσελεφάντινου αγάλματος  της  Αθηνάς. Αργότερα το  άγαλμα αυτό αντικαταστάθηκε  με  ένα  νεώτερο,  μειωμένης  καλλιτεχνικής  αξίας που δεν θα  μπορούσε  να  συγκριθεί  με  το  ανεπανάληπτο  έργο  του  Φειδία. Η αναγνώριση της χριστιανικής πίστης ως επίσημη θρησκεία από το ρωμαϊκό κράτος και η ίδρυση της βυζαντινής αυτοκρατορίας σήμαινε την πλήρη κατάργηση της ειδωλολατρείας.  Ο Παρθενώνας αντί να αχρηστευθεί και να αφεθεί στην ερείπωση, όπως πολλά άλλα μνημεία, μετά από 10 αιώνες από την ανέγερση του έλαβε μία άλλη χρήση ως χριστιανικός ναός. Αν εξαιρέσουμε το σφυροκόπημα που επέφερε μια ομάδα φανατικών Χριστιανών στις μετώπες του μνημείου πιθανόν για να εξαφανίσουν τα γυμνά σώματα, υπάρχουν πολλές αναφορές μελετητών, ερευνητών και αρχαιολόγων που θεωρούν ευτύχημα το γεγονός που ο Παρθενώνας, το Ερέχθειο, τα Προπύλαια, το Θησείον και άλλοι αρχαίοι ναοί μετατράπηκαν σε εκκλησίες των Χριστιανών. Πρώτον συντηρήθηκαν για πολλούς αιώνες και δεύτερον λόγω της χρησιμότητας τους προστατεύτηκαν από την φυσική φθορά από εμπρησμούς,  από λεηλασίες, από την αφαίρεση μαρμάρων και από άλλες καταστροφές που υπέστησαν πολλά άλλα μνημεία της αρχαιότητας που είχαν αφεθεί στην εγκατάλειψη.

Το 1204 μ.Χ. που η Αθήνα καταλαμβάνεται από τον στρατό της 4ης  σταυροφορίας, ο Παρθενώνας από ναός της Αγίας Σοφίας της Αθηνιώτισσας  μετατρέπεται σε φράγκικη εκκλησία. Τους επόμενους δυόμισι αιώνες την Ακρόπολη κυριεύουν Καταλανοί, Φλωρεντινοί, Βενετοί, οι οποίοι πραγματοποιώντας τις λεγόμενες «ναυτικές επιχειρήσεις», φόρτωναν καραβιές ολόκληρες με μάρμαρα που αφαιρούσαν από αρχαίους κατερειπωμένους ναούς. Περίτεχνα μαρμάρινα αρχιτεκτονικά στοιχεία που κοσμούν σήμερα κτίρια της Γένοβας και της Βενετίας προέρχονται από τα μνημεία της ελληνικής αρχαιότητας. Το 1456 η Αθήνα καταλαμβάνεται από τους Τούρκους. Δύο χρόνια αργότερα η Ακρόπολη μετατρέπεται σε φρούριο και όλοι οι χώροι ανάμεσα στα μνημεία γεμίζουν πρόχειρα παραπήγματα, για τις οικογένειες των Τούρκων φρουρών. Πολλά εξ αυτών εφάπτονται με τα μνημεία έχοντας σαν «ακρογωνιαίο λίθο» κίονες του Παρθενώνα, ο οποίος τώρα από φράγκικη εκκλησία μετατρέπεται σε τζαμί και ένα τμήμα του σε αποθήκη πυρομαχικών. Οι αρπαγές μαρμάρων συνεχίστηκαν τώρα με μεγαλύτερη ευκολία από τους Τούρκους για τα νέα τους κτίρια και για την παραγωγή ασβέστη.

Κατά τον τουρκοενετικό πόλεμο η 26η Σεπτεμβρίου 1687 μ.Χ. υπήρξε μία οδυνηρή ημέρα για τον Παρθενώνα. Καθώς είχε μετατραπεί σε τζαμί και αποθήκη πυρομαχικών από τους Τούρκους, δέχτηκε μια βόμβα από το πυροβολικό του Μοροζίνι, η οποία αφού διαπέρασε την στέγη προκάλεσε μία τρομακτική έκρηξη με αποτέλεσμα τον διαμελισμό του τελειότερου μνημείου που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος. Βλέπουμε μία αναπαράσταση του Μανόλη Κορρέ της τραγικής στιγμής του Παρθενώνα.

Μερικές δεκαετίες πριν την Ελληνική επανάσταση ο Γερμανός θεωρητικός Ιωακείμ Βίκελμαν διαχώρισε την Αρχαία ελληνική τέχνη από την Ρωμαϊκή προβάλλοντας με ενθουσιασμό, την ελληνική εξυμνώντας την για το ήρεμο μεγαλείο και την ευγενική απλότητα. Σε ένα έργο του αναφέρει ότι τα ελληνικά έργα είναι οι γνησιότερες πηγές τέχνης και είναι ευτυχής ο άνθρωπος που πίνει από αυτές. Αυτό σε συνδυασμό με την έξαρση νεοκλασικισμού της εποχής εκείνης, το ενδιαφέρον της Ευρώπης για τις ελληνικές αρχαιότητες και κυρίως για τα μνημεία της Ακρόπολης έφθασαν στον ύψιστο βαθμό. Ο Παρθενώνας που υμνήθηκε από αμέτρητους συγγραφείς, ιστορικούς μελετητές και καλλιτέχνες όλου του κόσμου, αποτέλεσε τον πόλο έλξης αναρίθμητων περιηγητών που τον επισκέπτονταν καθημερινά για να θαυμάσουν και να διδαχθούν Τέχνη και Πολιτισμό. Ήταν η εποχή που ο Λουδοβίκος ο πρώτος, ο πατέρας του Όθωνα, σε ηλικία 22 ετών σαν φοιτητής στη Ρώμη, έγραψε «θα προτιμούσα να ήμουνα ένας έλληνας σκλαβωμένος παρά διάδοχος του θρόνου». Να αναφερθούμε εδώ ότι ο Λουδοβίκος ο πρώτος υπήρξε λάτρης της κλασσικής τέχνης, φιλέλληνας και ένθερμος υποστηρικτής του μετέπειτα απελευθερωτικού μας αγώνα. Και ήταν αυτός που προέτρεψε τον Όθωνα να απαγορεύσει την λειτουργία ασβεστοκάμινων σε απόσταση τριών χιλιομέτρων από την Ακρόπολη και να αποτρέψει την οικοδόμηση των ανακτόρων του επάνω στον βράχο, σε ένα επιβλητικό σχέδιο του διάσημου αρχιτέκτονα Σίνγκελ.

Εκατόν δεκαπέντε χρόνια περίπου μετά την ανατίναξη του Μοροζινι, πολλά από τα γλυπτά του Παρθενώνα αν και ακρωτηριασμένα διατηρούσαν την δύναμη να εμπνέουν τους νέους καλλιτέχνες και προκαλούσαν το θαυμασμό των ξένων περιηγητών. Θα μπορούσαμε και σήμερα να θαυμάζουμε αυτά τα αριστουργήματα των Ελλήνων δημιουργών έστω και σ’ αυτήν την κατάσταση που περιήλθαν μετά τον βομβαρδισμό του Μοροζινι αν δεν κατέφθανε στην Αθήνα το 1801 το συνεργείο του λόρδου Έλγιν. Χρησιμοποιώντας λοστούς και πριόνια, οι άνθρωποι του Έλγιν αφήρεσαν με βίαιο και άγαρμπο τρόπο 17 μορφές από τα αετώματα, 15 μετώπες, 56 πλάκες από την ζωφόρο και επί πλέον πήραν ένα σπόνδυλο και ένα κιονόκρανο από την βόρεια κιονοστοιχία του μνημείου. Όπως αναφέρει ο Χαράλαμπος Μπούρας οι λεηλασίες των μνημείων μας επιτάχυναν τις διαδικασίες για την αφύπνιση του γένους και θεωρείται σίγουρο ότι η ύπαρξη των μνημείων της αρχαιότητας ήταν ένας παράγοντας θετικός για την ανεξαρτησία μας. Από την προεπαναστατική περίοδο ο Αδαμάντιος Κοραής διακήρυττε την διαφύλαξη των προγονικών κτισμάτων. Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως έστειλε εγκυκλίους στις εκκλησιαστικές αρχές και στα μοναστήρια για την διάσωση των Αρχαίων Κειμένων. Η Φιλόμουσος Εταιρεία που ιδρύθηκε το 1812 από Φιλικούς με σκοπό την διάσωση της πατρικής κληρονομιάς παρότρυνε τους έλληνες εργάτες να μην συμμετέχουν σε εργασίες που είχαν σκοπό την αφαίρεση μαρμάρων. Ακολούθησαν οι αγώνες και οι θυσίες των Ελλήνων «υπέρ βωμών και εστιών» και κατά την περίοδο που οι αγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης μαχόταν να καταλάβουν την Ακρόπολη συνέβη ένα γεγονός που κατά τον Ρίζο Ραγκαβή θεωρείται το μοναδικό και το ευγενέστερο στα χρονικά των πολέμων. Οι Τούρκοι που είχαν οχυρωθεί στον βράχο της Ακρόπολης άρχισαν να αφαιρούν το μολύβι από τους συνδέσμους της τοιχοποιίας του Παρθενώνα. Τότε οι έλληνες αγωνιστές τους έστειλαν βόλια και τους μήνυσαν να μην πειράξουν τον Παρθενώνα. Η επισφράγιση όλων αυτών ήρθε με τη γνωστή φράση του στρατηγού Μακρυγιάννη: «Γι’ αυτά πολεμήσαμε και πολεμήσαμε έχοντας σαν σκιά μας τον Τίμιον Σταυρό».

Το 1833 η Αθήνα, μετά από 380 χρόνια περίπου αποκτά και πάλι την ελευθερία της και το νεοσύστατο ελληνικό κράτος λαμβάνει ιδιαίτερη μέριμνα για την αποκατάσταση της Ακρόπολης. Μια Ακρόπολη φορτωμένη με μεγάλες ποσότητες άχρηστων και ξένων υλικών από τα ερείπια των μεταγενέστερων μεσαιωνικών κτισμάτων και από τα μισογκρεμισμένα παραπήγματα των Τούρκικων μαχαλάδων που είχαν δημιουργηθεί εκεί. Στο ενδιαφέρον αυτό των Ελλήνων για την ανάδειξη των μνημείων μας και το νοικοκύρεμα των χώρων της Ακρόπολης προστέθηκε και το ενδιαφέρον του βασιλιά της Βαυαρίας Λουδοβίκου Α’, πατέρα του Όθωνα, ο οποίος έστειλε τον διάσημο αρχιτέκτονα του κλασικισμού Leo Von Klenze και πολλούς άλλους ειδικούς επιστήμονες και καλλιτέχνες για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην Ακρόπολη και στην αναγέννηση της Αθήνας που την εποχή εκείνη ήταν ένα μικρό χωριό διασκορπισμένο γύρω από τον Βράχο, ανάμεσα στα αρχαία, βυζαντινά και μεσαιωνικά ερειπωμένα κτίρια. Ο Leo Von Klenze με βοηθούς τον Σάουμπερτ, τον Κρίστιαν Χάνσεν και τον Σταμάτη Κλεάνθη που κατάγονταν από τον Βελβενδό της Κοζάνης, πιάνει αμέσως δουλειά και οι εισηγήσεις του γίνονται δεκτές από τον έφορο της αρχαιολογικής υπηρεσίας Λουδοβίκο Ρος.

Το 1834 γίνεται η πρώτη συμβολική αναστήλωση στον Παρθενώνα με την τοποθέτηση ενός σπονδύλου στην θέση του, παρουσία του νεαρού βασιλιά Όθωνα. Παράλληλα ο Λουδοβίκος Ρος αρχίζει μια έντονη ερευνητική δραστηριότητα διενεργώντας ανασκαφές περιμετρικά του Παρθενώνα μέχρι τον φυσικό βράχο ώστε να απελευθερωθεί το μνημείο από τις επιχώσεις και τα διάσπαρτα αρχαία και νεώτερα υλικά. Στην δυτική όψη της Ακρόπολης, μπροστά από τα Προπύλαια, το 1687 που οι Τούρκοι είχαν πολιορκηθεί από τον Ενετό Μοροζίνι, γκρέμισαν τον Ναό της Αθηνάς Νίκης και κατασκεύασαν εκεί με τα μάρμαρα του ναού έναν προμαχώνα για τα πολυβόλα τους. Ο Ρος θέλοντας να απελευθερώσει την μοναδική πρόσβαση προς την Ακρόπολη αναγνώρισε ότι η σωρός των μαρμάρων προέρχονταν από τον ναό της Αθηνάς Νίκης και γεμάτος ενθουσιασμό ανήγγειλε την επικείμενη αναστήλωση του ναού η οποία αποπερατώθηκε το 1845 και υπήρξε η πρώτη ολοκληρωμένη αναστήλωση κλασικού μνημείου στην Ελλάδα. Το 1836 επί εφορείας του Κυριάκου Πιττάκη, ο οποίος υπήρξε αγωνιστής στην ελληνική επανάσταση, συνεχίζονται με έντονο ρυθμό οι εργασίες απομάκρυνσης των περιττών υλικών τα οποία συγκεντρώνονται στην νότια πλαγιά του Βράχου. Οι ανασκαφές που ακολούθησαν σε διάφορους χώρους μεταξύ του Παρθενώνα, του Ερεχθείου, των Προπυλαίων και του Ναού της Αθηνάς Νίκης απέδωσαν σπουδαία ευρήματα απ’ όπου προέκυψαν σημαντικές καλλιτεχνικές και ιστορικές πληροφορίες. Χιλιάδες διάσπαρτα αρχιτεκτονικά μέλη, θραυσμένα τμήματα από τον γλυπτό διάκοσμο και επιγραφές, περισυλλέγησαν και τέθηκαν για αναγνώριση, ταξινόμηση, καταγραφή.

Το 1841 έρχεται από την Γερμανία η πρώτη ανυψωτική μηχανή (τροχαλίας) την οποία σχεδίασε ο Κλέντσε και την περίοδο 1842 – 1845 ο Κυριάκος Πιττάκης, ο οποίος θεώρησε  «θείον έργον» την ενασχόληση του για την αποκατάσταση των μνημείων της ελληνικής αρχαιότητας , με γραμματέα τον Ρίζο Ραγκάβη πραγματοποίησαν αναστηλωτικές εργασίες στους κίονες της βόρειας και της νότιας κιονοστοιχίας του Παρθενώνα  που είχαν καταρρεύσει από την βόμβα του Μοροζίνι. Οι αναστηλωτικές προσπάθειες που έγιναν αυτήν την εποχή είχαν μάλλον σωστικό και στερεωτικό χαρακτήρα και συνοδεύτηκαν από αυτοσχεδιασμούς, την έλλειψη της απαιτούμενης εμπειρίας, της τεχνογνωσίας και την παντελή έλλειψη εξειδικευμένων μαρμαροτεχνιτών.

Οι εργασίες στο Ερέχθειο άρχισαν το 1837, την χρονιά που ιδρύθηκε και η εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία. Ανασκαφές, καθαρισμός του μνημείου, απομάκρυνση των καταλοίπων της τουρκικής πυριτιδαποθήκης και διάφορες αναστηλωτικές εργασίες σε διάφορα σημεία του μνημείου με δαπάνες των Γάλλων και υπό την εποπτεία του Αλέξη Πακαρντ.

Τον Ιούνιο του 1844 η Αρχαιολογική Εταιρεία ζητά από το Βρετανικό Μουσείο αντίγραφα των γλυπτών της Ακρόπολης που είχαν κλαπεί από τον Έλγιν για να τοποθετηθούν στην αρχική τους θέση. Το 1845 φτάνουν στην Αθήνα εκμαγεία γλυπτών από τον Παρθενώνα, τον ναό της Αθηνάς Νίκης και από το Ερέχθειον, η Καρυάτιδα και ο Ιωνικός Κίων. Ο Αλέξης Πακαρντ τοποθέτησε στην θέση της το αντίγραφο της 3ης Καρυάτιδας και την 6η η οποία είχε βρεθεί κομματιασμένη κατά τις ανασκαφές και την οποία επισκεύασε ο Ιταλός Αντρεόλι.  Όσο για τον κίονα τοποθετήθηκε μόνο η βάση του.

Στις επόμενες δεκαετίες που ακολούθησαν συνεχίστηκαν οι εργασίες σε όλους τους χώρους και στα μνημεία της Ακρόπολης. Οι αναστηλωτικές επεμβάσεις που έγιναν στον Παρθενώνα και στο Ερέχθειο ήταν μικρής κλίμακας. Οι εκτεταμένες όμως ανασκαφές είχαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς έφεραν στο φως κατάλοιπα κτιρίων, επιγραφές και άλλα έργα τέχνης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η Μεγάλη Ανασκαφή 1885 – 1890 που έγινε δυτικά του Ερεχθείου όπου ευρέθησαν θαμμένα πολλά αξιόλογα ευρήματα σε εξαιρετική κατάσταση. Οι παγκοσμίως γνωστές Κόρες, χάλκινα και πήλινα αγγεία και πολλά άλλα γλυπτά της κλασικής εποχής που εκτίθενται σήμερα στο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης. Όλος αυτός ο πολιτιστικός πλούτος θάφτηκε με ευλάβεια στον χώρο αυτό μετά την καταστροφή των μνημείων το 480 π.Χ., σίγουρα για να προστατευτούν αυτά τα έργα τέχνης από μελλοντικούς κατακτητές.

Το 1894, δύο χρόνια πριν από τους πρώτους Ολυμπιακούς αγώνες της Αθήνας, ένας μεγάλος σεισμός προκάλεσε την πτώση μαρμάρων από το δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα. Αυτό έγινε η αφορμή για την έναρξη πιο έντονων στερεωτικών επεμβάσεων στο μνημείο. Ακολούθησε μια περίοδος 45 ετών κατά την οποία συνεχίστηκαν οι αναστηλωτικές εργασίες σε όλα τα μνημεία με πρωταγωνιστή τον Νίκο Μπαλάνο, ο οποίος προσπαθώντας να αποκαταστήσει τμήματα των μνημείων και να δημιουργήσει μια πληρέστερη εικόνα, πραγματοποίησε πολλές άστοχες επεμβάσεις. Ο ικανότατος αυτός  νομομηχανικός της εποχής εκείνης κατά τον Χαράλαμπο Μπούρα, «διακρίθηκε για την ευρηματικότητα του όχι όμως και για την βαθειά του σκέψη, καθώς ήταν αδαής προς τα αρχαιολογικά». Αφού κατόρθωσε να αποκτήσει μεγάλη εξουσία και ελευθερία κινήσεων στην Ακρόπολη, ενέργησε σαν σύγχρονος εργολάβος με αποτέλεσμα όλο το έργο του που στην αρχή θεωρήθηκε σπουδαίο, σύντομα να καταστεί καταστροφικό για τα μνημεία. Οι επεμβάσεις που πραγματοποίησε αντί να προσφέρουν θεραπεία στα αρχιτεκτονικά μέλη και στερέωση στα μνημεία, προκάλεσαν περισσότερες ζημιές και επιτάχυναν τον κίνδυνο κατάρρευσης τμημάτων του Παρθενώνα και των άλλων μνημείων της Ακρόπολης.

Οι αστοχίες των επεμβάσεων του Νίκου Μπαλάνου διαχωρίζονται κυρίως σε τρία σημεία:

Πρώτον, τα σίδερα που χρησιμοποίησε για τους συνδέσμους εκτός του ότι δεν ήταν κατάλληλα σφυρηλατημένα για να αποκτήσουν ανοξείδωση, δεν δέχτηκαν και την επιμελημένη μολυβδοχόηση με αποτέλεσμα να διαβρωθούν, να διογκωθούν και να προκαλέσουν ρωγμές και θραύσεις στα αρχαία μάρμαρα.

Δεύτερον, πραγματοποίησε πολλές παρατοποθετήσεις των αρχαίων μελών κυρίως όταν το 1923–1930 αναστήλωνε το κεντρικό τμήμα της βόρειας κιονοστοιχίας του Παρθενώνα που είχε καταρρεύσει από την βόμβα του Μοροζίνι.  Πολλούς από τους πεσμένους σπονδύλους, εκτός του ότι δεν τους τοποθέτησε στην αρχική τους θέση, τους άλλαζε και τον προσανατολισμό ώστε το εσωτερικό τμήμα που παρουσίαζε λιγότερες φθορές να φαίνεται από την εξωτερική όψη για ένα καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα.

Το τρίτο σημείο των άστοχων επεμβάσεων του Μπαλάνου είναι ότι δεν δίστασε να χρησιμοποιεί τα θραυσμένα μάρμαρα όπου τον βόλευε, απολαξεύοντας βάναυσα τις ιστορικές επιφάνειες των μαρμάρων για να δημιουργήσει επίπεδα τμήματα για την πιο εύκολη προσαρμογή μεταξύ τους.

Η αναστήλωση του κεντρικού τμήματος της βόρειας περίστασης του Παρθενώνα υπήρξε το μεγαλύτερο σε όγκο αναστηλωτικό έργο. Δυστυχώς όμως θα δούμε σε λίγο ότι όλη αυτή η προσπάθεια που αποδείχτηκε ανάρμοστη και επικίνδυνη για το μνημείο πήγε χαμένη και στις μέρες μας έγινε η αποξήλωση και η αναστήλωση αυτού του τμήματος για δεύτερη φορά. Ο χρόνος δεν μου επιτρέπει να αναφερθώ με λεπτομέρειες στις αναστηλωτικές εργασίες που έγιναν στα μνημεία από τον Νίκο Μπαλάνο.

Ακολουθώντας μια χρονολογική σειρά θα δούμε ότι οι πρώτες επεμβάσεις του την περίοδο 1898-1902 είχαν σωστικό και στερεωτικό χαρακτήρα και έγιναν κυρίως στο δυτικό τμήμα του Παρθενώνα που είχε υποστεί ζημιές από τον μεγάλο σεισμό. Το 1902-1909 πραγματοποίησε αναστηλωτικές εργασίες στο Ερέχθειο κατά τις οποίες είχε δείξει το ενδιαφέρον του και ο βασιλεύς Γεώργιος που το 1901 επισκέφτηκε την Ακρόπολη. Την περίοδο αυτή τοποθετήθηκε και το εκμαγείο του Ιωνικού κίονος επάνω στην βάση που είχε τοποθετήσει το 1845 ο Pacard. Το 1911–1917 έγιναν πολλές επεμβάσεις στα Προπύλαια τα οποία είχαν γίνει αποθήκη πυρομαχικών από τους Τούρκους και είχαν ανατιναχτεί από κεραυνό το 1656. Μία δεύτερη περίοδος που ο Ν. Μπαλάνος εκτέλεσε αναστηλωτικές εργασίες στα Προπύλαια ήταν το 1921-1939. Το 1923-1930 όπως αναφέρθηκα πριν από λίγο έγινε η αναστήλωση του κεντρικού τμήματος της βόρειας περίστασης του Παρθενώνα. Το 1932 έρχονται από το βρετανικό μουσείο αντίγραφα αγαλμάτων του ανατολικού αετώματος αι τοποθετούνται στην αρχική τους θέση. Ο Διόνυσος, τμήμα κορμού του Ήλιου, δύο κεφάλες ίππων και το πασίγνωστο κεφάλι του Ίππου της Σελήνης. Την περίοδο 1928 και μέχρι τις αρχές του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, αποξηλώνεται ο ναός της Αθηνάς Νίκης που είχε αναστηλωθεί το 1834 για να γίνουν στερεωτικές επεμβάσεις στον πύργο όπου εδράζεται το μνημείο. Η αναστήλωση αυτού του πανέμορφου ιωνικού κτίσματος έγινε για δεύτερη φορά με την συμμετοχή του Αναστάσιου Ορλάνδου και ολοκληρώθηκε την άνοιξη του 1940. Τελειώνοντας με τον Νίκο Μπαλάνο, θα έλεγα ότι οι αστοχίες και τα αρνητικά αποτελέσματα των επεμβάσεων του, έγιναν παραδείγματα προς αποφυγήν για τους σύγχρονους μελετητές και τεχνικούς της Ακρόπολης.

Οι πρώτες διαπιστώσεις για τις ρωγμές στα μάρμαρα από την διάβρωση των μεταλλικών συνδέσμων έγιναν το 1943 – 44. Ακολούθησε μια περίοδος έντονης ανησυχίας και μεγάλου προβληματισμού για την αντιμετώπιση των κινδύνων που παρουσιάζονταν για τα μνημεία της Ακρόπολης, τμήματα των οποίων είχαν καταστεί ετοιμόρροπα. Το 1957 έγινε διεθνές συνέδριο αρχιτεκτόνων και τεχνικών των αρχαίων μνημείων στο Παρίσι και το 1964 το διεθνές συνέδριο στην Βενετία όπου διατυπώθηκε και ο Χάρτης της Βενετίας που ορίζει τις βασικές αρχές διεθνών κανονισμών για τις αναστηλώσεις των μνημείων. Το 1965 έγινε η πρώτη διαπίστωση για τους νέους κινδύνους που παρουσιάστηκαν στα μνημεία της Ακρόπολης λόγω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης από την οποία προσβάλλοντα οι επιφάνειες των μαρμάρων με αποτέλεσμα την γυψοποίηση της επιδερμίδας. Το 1969 έρχεται στην Ακρόπολη η UNESCO τα πορίσματα της οποίας δημοσιεύονται το 1970.

Το 1975, έτος της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, είναι το έτος ορόσημο για την Ακρόπολη. Οι φθορές που συσσωρεύτηκαν από το παρελθόν έγιναν η αιτία να πραγματοποιηθούν πολλές διεθνείς συναντήσεις όπου εξετάστηκε η κατάσταση των μνημείων. Την χρονιά αυτή συστήθηκε και η Ε.Σ.Μ.Α. Επιτροπή Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης από ειδικούς επιστήμονες με σκοπό να καταγραφούν οι φθορές και να γίνουν μελέτες για την αντιμετώπιση τους. Στην προσπάθεια αυτή της Ε.Σ.Μ.Α. συνεργάζονται και άλλα επιστημονικά ιδρύματα όπως το Εθνικό Μετσόβειο  Πολυτεχνείο, το Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών «Δημόκριτος» και το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών.

Κατά την καταγραφή των φθορών στα μάρμαρα οι αιτίες που τις προκάλεσαν χωρίστηκαν σε 4 κατηγορίες:

ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ: Σεισμοί, εκρήξεις, βομβαρδισμοί, πυρκαγιές, παγετός, σκουριασμένα σίδερα.

ΧΗΜΙΚΕΣ: Όξινη βροχή, ατμοσφαιρική ρύπανση.

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ: Λειχήνες, μύκητες, περιττώματα πουλιών, ρίζες φυτών.

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ: Κακή χρήση, κακότεχνες επισκευές, πολεμικές επιχειρήσεις, αφαίρεση μαρμάρων, λανθασμένες αναστηλώσεις.

Ακολούθησε μια περίοδος όπου οι τεχνικοί της Ακρόπολης, -αρχιτέκτονες, πολιτικοί μηχανικοί, χημικοί μηχανικοί, συντηρητές, γεωλόγοι, μηχανολόγοι, – εκπονούν μελέτες βάσει των οποίων χαράσσονται προγράμματα για τις επεμβάσεις στα μνημεία. Οι μελέτες αυτές εξετάστηκαν από την Επιστημονική Επιτροπή, παρουσιάστηκαν σε διεθνή συνέδρια και αφού έλαβαν την έγκριση από το Κ.Α.Σ., προχώρησε η χρηματοδότηση τους από τα Κοινοτικά Προγράμματα Στήριξης και από εθνικούς πόρους.

Το 1976 συγκροτείται το τεχνικό γραφείο της Ακρόπολης που απαρτίζεται από τεχνικούς πολλών κλάδων και τεχνίτες διάφορων ειδικοτήτων. Μαρμαρογλύπτες, συντηρητές, τεχνίτες μετάλλου, μηχανικοί, χειριστές γερανών και άλλοι εργατοτεχνίτες βοηθητικών εργασιών. Η πρώτη διεθνής συνάντηση μετά την σύσταση της ΕΣΜΑ έγινε το 1977 στην Αθήνα για το Ερέχθειο όπου παρουσιάστηκε η σχετική μελέτη που ήταν ένα έργο συλλογικό βάσει του οποίου το 1979 άρχισαν οι εργασίες στο μνημείο με αρχιτέκτονα τον Αλέκο Παπανικολάου και πολιτικό μηχανικό τον Κώστα Ζάμπα. Η πρώτη αυτή επέμβαση στο Ερέχθειο αποτελεί την έναρξη των συστηματικών αναστηλωτικών εργασιών στα μνημεία του Ιερού Βράχου. Οι διεθνείς συναντήσεις συνεχίστηκαν όπου εκτός από τις μελέτες άρχισαν να παρουσιάζονται και τα έργα που εκτελούνται στην Ακρόπολη. Μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί πολλές συναντήσεις σε συνέδρια, συμπόσια, εκθέσεις όπου κορυφαίοι ειδικοί επιστήμονες από όλο τον κόσμο ενημερώθηκαν για τις μελέτες, την πορεία των έργων και τον τρόπο αντιμετώπισης των προβλημάτων. Πολλές από αυτές τις διεθνείς επιστημονικές συναντήσεις έγιναν εκτός από την Αθήνα και σε άλλες πόλεις του εξωτερικού. Μόσχα, Άμστερνταμ, Λονδίνο, δύο φορές στο Παρίσι, στην Οσάκα της Ιαπωνίας, στο Βελιγράδι, στο Βουκουρέστι και στην Ποσειδωνία της Ιταλίας.

Όσο μου επιτρέπει ο χρόνος θα προσπαθήσω να σας δώσω μία γενική εικόνα για τα έργα που εκτελέστηκαν στην Ακρόπολη από το 1975 μέχρι σήμερα. Οι εργασίες ξεκίνησαν σχεδόν ταυτόχρονα σε όλα τα μνημεία του Ιερού Βράχου μετατρέποντας την Ακρόπολη σε ένα απέραντο εργοτάξιο. Το 1976 μεταφέρθηκαν τα αγάλματα του δυτικού αετώματος του Παρθενώνα στο μουσείο της Ακρόπολης. Αργότερα έγινε η αντικατάσταση τους με εκμαγεία. Κατασκευάστηκε μια διάβαση με ελαφρύ σκυρόδεμα για την κυκλοφορία των επισκεπτών στον άξονα Προπυλαίων – Παρθενώνα. Το 1979 όπως αναφέρθηκα προηγουμένως έγινε η έναρξη των εργασιών στο Ερέχθειον και η μεταφορά των Καρυάτιδων στο Μουσείο της Ακροπόλεως. Το 1981 μετά τον σεισμό την Αθήνας ελήφθησαν προσωρινά στερεωτικά μέτρα στην ΒΑ γωνία του Παρθενώνα. Το 1982 στερεωτικά έργα στο Προπύλαια. Το 1984 έγινε η εγκατάσταση εργοταξίου στον Παρθενώνα Το 1986 έγινε η έναρξη εκτέλεσης του πρώτου αναστηλωτικού προγράμματος στην ανατολική όψη του Παρθενώνα. Την χρονιά αυτή μεταφέρθηκαν στο μουσείο οι κεφαλές των αλόγων του άρματος του Ήλιου από το Ανατολικό Αέτωμα. Το 1987 ολοκληρώθηκε το έργο αποκατάστασης του Ερεχθείου όπου έγιναν στερεωτικές και αναστηλωτικές επεμβάσεις σε πολλά σημεία του μνημείου και η αντικατάσταση των Καρυάτιδων με εκμαγεία από τεχνητό λίθο. Το 1988 έγινε η έναρξη του έργου καταγραφής των διάσπαρτων αρχαίων μαρμάρων στον Βράχο. Το 1989 έγινε η μεταφορά των μετωπών της Ανατολικής όψης του Παρθενώνα στο Μουσείο της Ακρόπολης και το 1990 η εγκατάσταση του εργοταξίου των Προπυλαίων, για την αποκατάσταση τοίχων, δοκών, φατνωμάτων της οροφής και την κατασκευή δύο νέων ιωνικών κιονόκρανων για την κεντρική στοά του κτιρίου. Το ξεχόντρισμα του μαρμάρου για τα δύο αυτά κιονόκρανα ανατέθηκαν  στη δική μας επιχείρηση και η φιλοτέχνηση των λεπτομερειών έγινε από μαρμαρογλύπτες της Ακρόπολης υπό την εποπτεία του αρχιτέκτονα Τάσου Τανούλα.

Το 1992 πραγματοποιήθηκε η αποκατάσταση του 5ου κίονα της νότιας πλευράς του Παρθενώνα που είχε υποστεί ζημιές από την βόμβα του Μοροζίνι. Από την έρευνα που έγινε διαπιστώθηκε ότι η μετακίνηση του κίονος από τον δεύτερο σπόνδυλο και επάνω κατά κάποια εκατοστά και οι φθορές του πρώτου σπονδύλου είχαν σαν αποτέλεσμα να κινδυνεύει ο κίονας για κατάρρευση ιδιαίτερα σε περίπτωση σεισμού. Όπως δήλωσε ο τότε έφορος Ακροπόλεως κ. Καλλιγάς «από ένδειξη βαθύτατου σεβασμού προς το μνημείο αποφεύγουμε να διαλύσουμε σε κομμάτια ένα κίονα που μας έχει παραδοθεί από την αρχαιότητα». Η λύση βρέθηκε χάρη στους ειδικούς επιστήμονες Μανώλη Κορρέ και Κώστα Ζάμπα που σήμερα δυστυχώς δεν εργάζονται στην Ακρόπολη και που επί δεκαετίες φρόντισαν με ευλαβική προσήλωση τα μνημεία. Ο πολιτικός μηχανικός Κώστας Ζάμπας επινόησε ένα είδος μηχανισμού περίσφιξης του κίονα (αρπαγή) με τον οποίο αφού ανύψωσε για λίγα εκατοστά τον κίονα από τον δεύτερο σπόνδυλο και πάνω, βάρους 60 τόνων, έγινε η μετακίνηση του λίγα μέτρα προς το εσωτερικό του Παρθενώνα. Αφού έγινε η συμπλήρωση και ενίσχυση του 1ου σπονδύλου, ο κίων μεταφέρθηκε και πάλι στην αρχική του θέση και επικάθησε επάνω στον 1ο σπόνδυλο. Την ίδια χρονιά αποπερατώθηκαν και οι εργασίες στερέωσης των βράχων που είχαν ξεκινήσει το 1979 στην ανατολική όψη του λόφου της Ακρόπολης με χοντρά συρματόσχοινα και τσιμεντένιες αντιστηρίξεις.

Το 1993 έγινε η μεταφορά της δυτικής Ζωφόρου στο μουσείο Το 1995 ξεκίνησαν οι εργασίες για την αναστήλωση τμήματος της κιονοστοιχίας του Πρόναου του Παρθενώνα σε μελέτη του Μανόλη Κορρέ. Παράλληλα ξεκίνησαν οι εργασίες και στον Οπισθόναο του Παρθενώνα με ειδικό σύμβουλο και συντονιστή των έργων τον καθηγητή Πέτρο Κουφόπουλο. Το 1996 κατασκευάστηκαν αντίγραφα της δυτικής Ζωφόρου στα εργαστήρια του μουσείου της Ακρόπολης. Το 1998 έγινε η μεταφορά της Ζωφόρου του ναού της Αθηνάς Νίκης και κατασκευάστηκαν αντίγραφα. Το 1999 εγκαταστάθηκε το εργοτάξιο για την αποκατάσταση του ναού της Αθηνάς Νίκης. Ακολούθησε η ολοκληρωτική αποξήλωση του με σκοπό την αναστήλωση του για τρίτη φορά.

Το 2001 ολοκληρώνεται το έργο της αναστήλωσης των κιόνων του Πρόναου του Παρθενώνα. Στο έργο αυτό υπήρξε και η συμμετοχή της δικής μας επιχείρησης με την κατασκευή των εννέα  νέων σπονδύλων που έγινε στα καλλιτεχνικά μας εργαστήρια στο Καβαλάρι της Θεσσαλονίκης. Την ίδια χρονιά έγινε η έναρξη αποσυναρμολόγησης του κεντρικού τμήματος της Βόρειας περίστασης του Παρθενώνα που είχε αναστηλωθεί το 1930 από τον Ν. Μπαλάνο, το οποίο είχε καταρρεύσει το 1687 από την έκρηξη που προκάλεσε η βόμβα του Μοροζίνι.

Το 2004, χρονιά των Ολυμπιακών αγώνων, ολοκληρώνονται τα έργα του Πρόναου και  του Οπισθόναου, γίνεται ο καθαρισμός της Δυτικής Ζωφόρου με λέιζερ και τοποθετούνται τα αντίγραφα στην αρχική τους θέση. Την περίοδο αυτή στα έργα της Ακρόπολης απασχολούνται 230 άτομα.  15 μηχανικοί, 8 αρχαιολόγοι, 89 μαρμαροτεχνίτες, 30 συντηρητές, 8 τεχνίτες αντιγράφων, 44 εργατοτεχνίτες και 36 των βοηθητικών εργασιών.

Σ’ αυτό το σημείο θέλω να σας πληροφορήσω ότι στον βράχο της Ακρόπολης το κάθε λιθαράκι έχει το δικό του αριθμό μητρώου και σε διάφορα σημεία έχουν δημιουργηθεί 25 μεγάλοι λιθοσωροί και έχουν καταγραφεί 20.620 θραύσματα. Από την συστηματική αυτή έρευνα αναγνωρίστηκαν 420 τεμάχια που ανήκουν στον Παρθενώνα, 71 στα Προπύλαια, 10 στο Ερέχθειο, 64 στην στοά Ευμενούς, 3 στο Ηρώδειο, 35 στον Πρωταρχικό Παρθενώνα και 500 στον Αρχαίο  Νεώ.

Όλες οι αναστηλωτικές εργασίες που πραγματοποιούνται σήμερα στα μνημεία της Ακρόπολης γίνονται κατόπιν συστηματικής μελέτης από έμπειρους τεχνικούς και με την σύγχρονη τεχνογνωσία όπου με αυστηρότητα τηρούνται οι σύγχρονοι μέθοδοι των επεμβάσεων και κάποια άρθρα του χάρτη της Βενετίας τα οποία είναι τα εξής:

1) Αναστρεψιμότητα:  Από τα λάθη του παρελθόντος επικράτησε η άποψη ότι πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα στους μελλοντικούς μελετητές να επαναφέρουν τα αναστηλωμένα τμήματα στην κατάσταση που ήταν πριν την επέμβαση. Αυτό θα ήταν πολύ χρήσιμο αν στο μέλλον διαπιστωθεί κάποια λανθασμένη επέμβαση και κυρίως αν στο μέλλον βρεθεί το αυθεντικό τμήμα το οποίο αντικαταστάθηκε με νέο μάρμαρο. Γι’ αυτόν τον λόγο στις συνδέσεις των αρχαίων μελών με τα νέα μάρμαρα χρησιμοποιείται το ειδικό κονίαμα με βάση το λευκό τσιμέντο που είναι μειωμένης αντοχής και μπορεί να αποκολληθεί.

2) Περιορισμός στο ελάχιστο στα αναστηλωτικά τμήματα

3) Περιορισμός στο ελάχιστο των αλλαγών στην εμφάνιση του μνημείου

4) Διατήρηση της αυτοτέλειας των αρχαίων αρχιτεκτονικών μελών

5) Εξασφάλιση της αυτοπροστασίας στις συνθήκες της υπαίθρου

Οι επιμέρους εργασίες που συμπληρώνουν το πάζλ μιας ολοκληρωμένης αναστήλωσης είναι οι εξής:

– Αποξήλωση των μαρμάρων που έχουν υποστεί φθορές και των μελών που έχουν τοποθετηθεί σε λάθος θέσεις από τις προηγούμενες αναστηλώσεις.

– Αφαίρεση των οξειδωμένων σιδήρων και καθαρισμός των υποδοχών τους.

– Συμπλήρωση των τμημάτων που λείπουν με νέο μάρμαρο Πεντέλης. Στα νέα μάρμαρα σμιλεύεται με σχολαστική ακρίβεια η αρνητική μορφή του αρχαίου μέλους ώστε να επιτευχθεί η απόλυτη προσαρμογή των δύο μαρμάρων χωρίς να πειραχθεί καθόλου η φθαρμένη επιφάνεια του αρχαίου μαρμάρου. Πριν γίνει η ενσωμάτωση, τα αρχαία μάρμαρα δέχονται την φροντίδα των συντηρητών οι οποίοι με ψεκασμούς, εμποτισμούς, σφραγίσματα με κομπρέσες και ενέματα, προσφέρουν θεραπεία στα κουρασμένα αρχιτεκτονικά μέλη των μνημείων. Μετά την θεραπεία, την συμπλήρωση και την ενίσχυση των μαρμάρων με ράβδους τιτανίου ακολουθεί η τοποθέτηση. Μεταξύ των αρχιτεκτονικών μελών δεν υπάρχει συνδετική ύλη και χτίζονται όλα εν ξηρώ. Η στατικότητα εξασφαλίζεται με την απόλυτη εφαρμογή μεταξύ τους και με τους μεταλλικούς συνδέσμους που τώρα πια είναι από τιτάνιο. Ένα μέταλλο ανοξείδωτο, υψηλής αντοχής, που κρίθηκε η καταλληλότερη λύση.

Για τα αναστηλωτικά έργα που έχουν εκτελεστεί στην Ακρόπολη από το 1975 μέχρι σήμερα θα μπορούσα να σας μιλώ ατελείωτες ώρες καθώς παρακολουθούσα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον τις εργασίες όλη αυτή την μακρά περίοδο, στην αρχή σαν ένας απλός επισκέπτης και στην συνέχεια σαν συνεργάτης του Τεχνικού Γραφείου της Ακρόπολης. Η  πρώτη  επίσκεψή  μου  στην  Ακρόπολη  ήταν  το  1963  σε  ηλικία  23  ετών. Ήμουν  τότε  ένας  ακαλλιέργητος  νέος,  οικοδόμος  στο  επάγγελμα  με  πολύ  περιορισμένη  σχολική  μόρφωση  αλλά  με  πολλές  ανησυχίες  και  πολλά  ενδιαφέροντα.  Αν  και  γνώριζα  πολύ  λίγα  για  τον  Παρθενώνα,  για  τον  Φειδία  και τις  Καρυάτιδες,  καθώς  πλησίαζα στην  είσοδο  των  Προπυλαίων  ένοιωσα να  με  διακατέχει  ένα  πρωτόγνωρο  συναίσθημα.  Πατώντας  στις  μύτες  των  παπουτσιών  μου  μπήκα  μέσα  στην  Ακρόπολη. Η  πρώτη  εντύπωσή  από  τον Παρθενώνα  καθώς  τον  θαύμαζα  από  κοντά  ήταν  κάτι  που  δεν  μπορώ  να  το  περιγράψω. Κάποια  στιγμή  έστρεψα  το  βλέμμα  μου  προς  το  Ερεχθείο.  Να  οι  Καρυάτιδες,  είπα  μέσα  μου. Πλησίασα  και  εκεί  πληροφορήθηκα  από τον  φύλακα  ότι  η  τρίτη  Καρυάτιδα  από  αριστερά  δεν  ήταν  μαρμάρινη. Ήταν  αντίγραφο  από  τεχνητό  λίθο της  Καρυάτιδας  που  είχε  κλέψει  ο  Έλγιν  και  την  πούλησε  στο  Βρετανικό  Μουσείο. Από  την  ημέρα  εκείνη  άλλαξαν  πολλά  στη  ζωή  μου.  Αμέτρητες  οι  επισκέψεις  μου  στην  Ακρόπολη. Άρχισα  να  παρατηρώ  με  σχολαστικότητα  την  κάθε  τεχνική  λεπτομέρεια, να  φωτογραφίζω  τα  πάντα  και  να  διαβάζω  οτιδήποτε  σχετικό  με  την  ιστορία  των μνημείων,  την  οικοδόμηση, την αρχιτεκτονική και τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα, για τις  εκλεπτύνσεις των κιόνων, για  το  Ερεχθείο,  τα  Προπύλαια  και τον  Ναό  της  Αθηνάς  Νίκης. Όλα  αυτά  έχουν  τόσο  ενδιαφέρον  που  όσο  μαθαίνει  κανείς  τόσο  θέλει  να  μάθει περισσότερα,  γιατί  και  η  παραμικρή  λεπτομέρεια  έχει  την  δική  της  σημασία. Μετά  από  15  χρόνια  καθώς  πλησίαζα τα  40  και  είχα  εξελιχθεί  πια  σε  ένα  πετυχημένο  εργολήπτη  δομικών  έργων,  άρχισα  να  παρακολουθώ  με  πολύ ενδιαφέρον  τις  προσπάθειες  αναστήλωσης,  πρώτα  στο  Ερεχθείο  και  αργότερα  στον  Παρθενώνα.  Έβλεπα  τους  μαρμαρογλύπτες  της  Ακρόπολης  να  παίρνουν  στα  χέρια  τους  με  ευλάβεια  τα  αρχαία  μάρμαρα  και  να  προσπαθούν  σ’ αυτά  να  προσαρμόσουν  με  αριστοτεχνικό  τρόπο  νέα  πεντελικά  μάρμαρα  στα  σημεία  των  χαμένων  τμημάτων. Εκεί μου ήρθε η ιδέα. «Θα  γίνω  και  εγώ  καλλιτέχνης  του  μαρμάρου για να συμβάλλω και εγώ στην  αναβίωση  της  αρχαίας  ελληνικής  τέχνης!!!». Τώρα  που  το  σκέφτομαι  απορώ  πως  τόλμησα  κάτι  τέτοιο  και  δικαιολογώ  αυτούς  που  με  αποκάλεσαν  τρελό.

Στα  42  μου  χρόνια  λοιπόν  παρατάω μία  επιτυχημένη  καριέρα στις οικοδομές  και  ιδρύω τα  καλλιτεχνικά  εργαστήρια  ΦΥΛΑΚΤΟΣ στο Καβαλάρι της  Θεσσαλονίκης.  Χωρίς  να  έχω  καμία  προηγούμενη  εμπειρία  στο  χώρο  αυτό  και  χωρίς  να  γνωρίζω τα  μυστικά  της  τέχνης  του  μαρμάρου, με  απλούς  μαρμαράδες  αλλά  και με  ανειδίκευτους  εργάτες  άρχισα  να  πειραματίζομαι  στην  καλλιτεχνική  επεξεργασία  του  μαρμάρου. Σε  λίγα  χρόνια  στον  περιβάλλοντα  χώρο  των  εργαστηρίων  μας  άρχισαν  να  υψώνονται  κίονες,  αετώματα,  ανάγλυφες  παραστάσεις  και  άλλα  αρχιτεκτονικά  στοιχεία της αρχαιότητας. Παράλληλα  συνέχισα  συστηματικά  και με  πιο  εντατικό  ρυθμό  να  μελετώ τα  μνημεία  της  Ακρόπολης  και  ιδιαίτερα  τον  Παρθενώνα  που  τώρα  πια  είχε  γίνει  οικογενειακή  υπόθεση.  Μαζί  με  μένα  σπούδαζε  και  όλη  η  οικογένειά  μου. Τα  μικρά  μου  παιδιά  κάθε  τόσο με  ρωτούσαν  πότε  θα  πάμε  στην  Ακρόπολη  και  πότε  ο  Έλγιν  θα  επιστρέψει  τα  γλυπτά  που  έκλεψε. Την ίδια ερώτηση μου απευθύνουν σήμερα και οι δύο εγγονές μου, Αγγελική και Μαρία. Η  Ακρόπολη  είχε  γίνει το  κτήμα  μας  και  ο  Παρθενώνας  το  εξοχικό  μας. Εκείνο  όμως  που  δεν  είχα  φανταστεί  ποτέ  ήταν  ότι  θα  μας  δινόταν  η  ευκαιρία  να  βάλουμε  και  εμείς  ένα  λιθαράκι στην  αναστήλωση  αυτού του υπέρλαμπρου μνημείου. Να  λοιπόν  που  συνέβη  και  αυτό!!!

Φίλοι  και  γνωστοί  που  παρακολουθούν όλη  την  πορεία  μου  λένε «τίποτα  δεν  είναι  τυχαίο». Μπορεί  να  είναι  και  έτσι. Όλα  αυτά  τα  χρόνια  που  ανεβοκατέβαινα  στην  Ακρόπολη,  γνώρισα  πάρα  πολλά  και  για  τους  συντελεστές  των  αναστηλωτικών  έργων,  την  επιστημονική  επιτροπή,  τους  αρχαιολόγους, τους τεχνικούς, τους  συντηρητές  και  τους  μαρμαρογλύπτες.  Με  τους  τελευταίους  πολλοί  από  τους  οποίους  ήταν  Τηνιακοί  άρχισα  σιγά-σιγά  να  δημιουργώ  φιλίες  και  να  κουβεντιάζω  μαζί  τους. Τους  μηχανικούς  όμως  και  τους  αρχιτέκτονες  που  γνώριζα  το  έργο  τους  και  επιθυμούσα  πολύ  να  τους  γνωρίσω από κοντά και να συζητήσω μαζί τους,  πώς  να  τους  πλησιάσω  και  τι  να  τους  πω; Ότι  είμαι  ο  Φυλακτός  που  πήγε  λίγες  τάξεις  στο  νυχτερινό  Γυμνάσιο,  πριν  μερικά  χρόνια  ήταν  μπετατζής  και  τώρα  ασχολείται  με  το  μάρμαρο; Κάποια  μέρα  λοιπόν  τόλμησα  να  μπω στο  Τεχνικό  Γραφείο  του  Παρθενώνα.  Ζήτησα  να  δω  τον  αρχιτέκτονα  Μανόλη  Κορρέ  και  τον  μηχανικό  Κώστα  Ζάμπα.  Ήταν  μόνο  ο  κύριος  Ζάμπας  που  την  εποχή  εκείνη  ήταν  προϊστάμενος  των  αναστηλωτικών  έργων  του  Παρθενώνα. Η γνωριμία μου αυτή με τον Κώστα Ζάμπα έγινε η αιτία η Υπηρεσία Αναστήλωσης Μνημείων Ακρόπολης να με καλέσει να συμμετέχω στην δημοπρασία για την επεξεργασία σπονδύλων για την αναστήλωση του Πρόναου του Παρθενώνα σε μελέτη του Μανώλη Κορρέ. Μετά από δύο ανεπιτυχείς διαγωνισμούς η Υπηρεσία Συντήρησης των Μνημείων της Ακρόπολης αποφάσισε να αναθέσει σε μένα και τον γιο μου Κων/νο την επεξεργασία εννιά σπονδύλων τηρώντας τις αυστηρές προδιαγραφές της αρχαιότητας με ανοχή σε λάθος μέχρι 5% του χιλιοστού. Όταν  υπέγραφα  την  σύμβαση  με  πολύ  δυσκολία  συγκράτησα  τα  δάκρυά  μου.

Όλη  η  διαδικασία  που  αφορούσε τη  διαμόρφωση  των  σπονδύλων, τη  μεταφορά  στην  Αθήνα,  την  ανύψωση  στον  Ιερό  Βράχο  μέχρι  την  τελική  παραλαβή  από  τους  τεχνικούς  της  Ακρόπολης,  διήρκησε  ένα  χρόνο. Μία  περίοδος  ξεχωριστή  για  τη  ζωή  μου.  Μία  περίοδος  ακατάπαυστης  εργασίας  φορτισμένη  με  ανάμεικτα  συναισθήματα  συγκίνησης,  υπερηφάνειας,  έντασης,  άγχους και  μεγάλης  αγωνίας.  Μεγάλη  αγωνία  για  την  επίτευξη  του  τελικού  αποτελέσματος. Τελικά  όλα  πήγαν  καλά  και  ένοιωσα  και  εγώ  ότι  είμαι  ένας  από  αυτούς που  συμμετέχοντας  στην  αναστήλωση  αυτών  των  υπέρλαμπρων  μνημείων,  όπως  αναφέρει  ο  Μανόλης  Κορρές «θα  αποζημιωθούν  με  μία  μορφή  αθανασίας  που  προσφέρει  η  αιωνιότητα  του  πεντελικού  μαρμάρου ».

Εκτός  από  την  μεγάλη  ικανοποίηση  που  νοιώσαμε  όλοι  μας,  υπήρξε  και  κάτι  άλλο  που  θεώρησα  ότι  ήταν  η  καλύτερη  ανταμοιβή  μου.  Άνοιξαν  για  μένα  οι  πόρτες  του  Παρθενώνα.  Αν  και  είχαν  τελειώσει  οι  εργασίες  που  είχαμε  αναλάβει  εγώ  ήμουνα  συνεχώς  εκεί.  Τώρα  πια  μπορούσα  να  περιφέρομαι  σε  όλους  τους  χώρους, να  αγγίζω  τους  κίονες,  να  μετρώ και  να  φωτογραφίζω  από  κοντά  αυτά  τα  μάρμαρα  που  έχουν  τόση  ιστορία  και  τόση  ιερότητα. Κάποια  μέρα  καθώς  παρατηρούσα  το  δάπεδο  του  περιστυλίου,  η  σκέψη  μου  πήγε  στα  λόγια  του  διάσημου  αρχιτέκτονα  Ρόμπερτ  Σμίρκ  που  πριν  δύο  αιώνες,  καθώς  παρακολουθούσε  τους  ανθρώπους του  λόρδου  Έλγιν  να  αποξηλώνουν  με  βίαιο  και  άγαρμπο  τρόπο  τις  πλάκες  της  ζωφόρου  είπε:  «ενοχλήθηκα  ιδιαίτερα  όταν  έβλεπα  τους  εργάτες  του  Έλγιν  να  μετακινούν  με  λοστούς  τα  μάρμαρα των  τοίχων  για  να  αφαιρέσουν  τις  ανάγλυφες  πλάκες  της  ζωφόρου. Οι  πέτρες  που  έπεφταν  στο  δάπεδο  του  ναού  τράνταζαν  όλο  το  έδαφος  με  ένα  βαθύ  κενό  ήχο  που  έμοιαζε  σαν  σπασμωδικό  μουγκρητό  του  πληγωμένου  πνεύματος  του  ναού. Με  το  θέμα  της  λεηλασίας  των  γλυπτών  της  Ακρόπολης  από  τον  λόρδο  Έλγιν  ασχολούμαι  από  το  1992  και  έχω  πραγματοποιήσει  μέχρι  σήμερα  πάνω  από  50  ομιλίες  σε  διάφορες  αίθουσες  και  κυρίως  σε  σχολεία,  με  σκοπό  την  ενημέρωση  και  την  ευαισθητοποίηση  των  πολιτών,  κυρίως  δε  των  εκπαιδευτικών  και  των  μαθητών.

Φανταστείτε  λοιπόν  τι  βίωσα  όλα  αυτά  τα  χρόνια  που  σκαρφάλωνα  στις  σκαλωσιές  του  Παρθενώνα  και  άγγιζα  τα  μάρμαρα  από  όπου  πριονίστηκε  η  ζωφόρος. Ώρες  ολόκληρες  έμενα  εκεί  ψηλά  πάνω  από  τους  κίονες και προσπαθούσα  να  εντοπίσω  τις  θέσεις  των  Βρετανών  περιηγητών  που  ήταν  παρόντες  στην  αρπαγή  των  γλυπτών  και  έγραψαν:  Έντουαρτ Ντόνγουελ «…. Δοκίμασα  τη  λύπη  και  την  ταπείνωση  να  παραστώ  ενώ ο  Παρθενώνας  γυμνώνονταν  από  τα  λαμπρότερα  γλυπτά.  Μερικά  δε  τμήματα  των  γείσων  ρίχνονταν  καταγής  από  ύψος  12  μέτρων.  Στρέφαμε  με  αποτροπιασμό το  πρόσωπό  μας  να  μη  δούμε  αυτές τις  βέβηλες  πράξεις  που  κατέστρεφαν  ότι  παρήγγειλε  η  υψηλή  διάνοια  του  Περικλή  και  ότι  εκτέλεσε  η  μεγαλοφυΐα  του  Φειδία». Καθώς περιφερόμουν εκεί ψηλά στις σκαλωσιές και παρατηρούσα από κοντά με ιδιαίτερη προσοχή τις καταπληκτικές τεχνικές λεπτομέρειες των τριγλύφων και των γείσων που να το φανταζόμουνα ότι μετά  από  δέκα  χρόνια  από  την  πρώτη  συμμετοχή  μας  στην  αναστήλωση του  Παρθενώνα,  ότι  κάποια  στιγμή  η  Υπηρεσία  Συντήρησης  Μνημείων  Ακρόπολης,  θα  μου  πρότεινε  την  φιλοτέχνιση  τριών  νέων  τριγλύφων  και  δύο  νέων  γείσων  σε τελική μορφή για  την  βόρεια  Περίσταση  του  μνημείου. Να  λοιπόν  που  συνέβη  και  αυτό. Τίποτα  δεν  είναι  τυχαίο. Κάποιοι  με  είπαν  και  πάλι  τρελό,  και  είχαν  πολύ  δίκαιο.  Γιατί  για  να  επιτύχει  κανείς  στο  πεντελικό  μάρμαρο  αυτές τις  περίτεχνες  λεπτομέρειες  των  τριγλύφων  και  των  γείσων  απαιτείται  ικανότητα,  γνώση,  υπομονή,  επιμονή  και  πολύ  τρέλα. Και  πάλι  όμως  πήγαν  όλα  καλά  και  παραδόθηκαν  τα  τρίγλυφα  το  2007  και  τα  γείσα  το  2008. Η συμμετοχή μας στην αναστήλωση του Παρθενώνα αποτελεί για εμάς ύψιστη τιμή και κάθε ενέργεια μας συνοδεύτηκε από δέος για την ιερότητα της αποστολής μας.

Σ’ αυτό το σημείο θα ήθελα να πω ότι ο πολύς κόσμος δεν γνωρίζει τι ακριβώς συμβαίνει στην Ακρόπολη. Πολλοί με ρωτούν γιατί καθυστερούν τα έργα, άλλοι πάλι πότε θα δούμε ολοκληρωμένο τον Παρθενώνα. Εκείνο που έχω να πω είναι ότι δεν πρόκειται για ανακατασκευή ενός μνημείου. Πρώτον σήμερα είναι τεχνικώς αδύνατο να συμβεί κάτι τέτοιο, δεύτερον τίθενται πολλά ερωτήματα για την σκοπιμότητα μιας τέτοιας ενέργειας, τρίτον ότι η ανακατασκευή απαγορεύεται από τους διεθνείς κανονισμούς και η πιο σημαντική εξήγηση είναι ότι μια ανακατασκευή π.χ. του Παρθενώνα με μεγάλες ποσότητες νέων μαρμάρων θα αλλοίωνε την καλλιτεχνική και ιστορική αξία του μνημείου. Θα είχαμε απλά ένα πλαστό αποτέλεσμα. Με πολύ μεγάλη βεβαιότητα μπορώ να σας πω ότι στην Ακρόπολη τα τελευταία 35 χρόνια γίνεται μια πολύ σοβαρή δουλειά και ότι το βλέμμα του κόσμου είναι στραμμένο επάνω στον Βράχο. Ειδικοί επιστήμονες από όλα τα μέρη της γης παρακολουθούν τις εργασίες και διδάσκονται από την εμπειρία, τις γνώσεις και την ικανότητα των Ελλήνων αναστηλωτών που δίνουν τον καλύτερο τους εαυτό ώστε να παραδοθούν τα μνημεία μας στις νεώτερες γενιές όσο δυνατόν στην καλύτερη τους κατάσταση.

ΠΗΓΕΣ

Ο ΠΑΡΘΕΝΩΝΑΣ ΚΑΙ Η ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑ ΝΕΩΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ, Εκδοτικός οίκος «ΜΕΛΙΣΣΑ» Μανόλης Κορρές σελ. 136 Χαράλαμπος Μπούρας σελ. 310

Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΟΣ , Πίνακες 2 τόμοι, Αναστ. Ορλάνδος, εκδόσεις  Αρχαιολογική  Εταιρεία,  1976, 1977, 1978

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΝΤΕΛΗ ΣΤΟΝ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Μανόλης Κορρές

ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΔΟΜΗΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, Αναστ. Ορλάνδος

ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ, Επιστημονικές επιμορφωτικές διαλέξεις, Μανόλης Κορρές

ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Μανόλης Κορρές

ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ 1834 – 1939   ΔΟΜΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Νίκος Τογανίδης

ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΟΨΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ, Κώστας Ζάμπας

ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΑΠΟ ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ, «ΤΑ ΝΕΑ»   ΜΕΛΕΤΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΟΦΩΝ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΤΩΝ ΠΡΟΠΥΛΑΙΩΝ, Τάσος Τανούλας και Μαίρη Ιωαννίδου

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ 1975 – 2002, Από τα έργα στην Αθηναϊκή Ακρόπολη, Σωκράτης Μαυρομάτης   «ΑΝΘΕΜΙΟΝ», Τεύχος 17, Ημερίδα στην μνήμη του Θεόδωρου Σκουλικίδη   «ΑΝΘΕΜΙΟΝ», 5η Διεθνής Συνάντηση   «ΑΝΘΕΜΙΟΝ», Τεύχος 13

ΤΑ ΕΡΓΑ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ, Χαράλαμπος Μπούρας και Κώστας Ζάμπας

The post Οι αναστυλώσεις των μνημείων της Ακρόπολης 1834 – 2008 appeared first on Ε.Ε.Ε.Γ.Α.